Tạp chí The BMJ công bố thông tin một nghiên cứu do GS Adrian Barnett, nhà nghiên cứu của Đại học Công nghệ Queensland (QUT) cùng một nhóm cộng tác viên quốc tế đã xem xét 2,6 triệu bài báo nghiên cứu về ung thư được công bố từ năm 1999 đến năm 2024 và phát hiện hơn 250.000 bài báo có kiểu viết tương tự như những bài báo đã bị thu hồi vì nghi ngờ bịa đặt.

Các công ty xuất bản bán các bài báo khoa học hoàn chỉnh. Những nghiên cứu này có thể chứa văn bản được tái sử dụng, ngôn ngữ khác thường hoặc khó hiểu, và dữ liệu hoặc hình ảnh được làm giả.

"Rất có thể, họ đang dựa vào các mẫu câu có sẵn, vốn có thể được phát hiện bởi các mô hình ngôn ngữ lớn phân tích các mẫu trong văn bản," GS Barnett nói.

Để tìm kiếm những mẫu hình này, Barnett và các đồng nghiệp đã huấn luyện một mô hình ngôn ngữ có tên là BERT. Hệ thống này được thiết kế để xác định những "dấu vân tay" văn bản tinh tế xuất hiện lặp đi lặp lại trong các sản phẩm giấy đã biết.

Khi được đánh giá bằng các ví dụ đã được xác minh, mô hình đã phát hiện chính xác các văn bản đáng ngờ trong 91% trường hợp.

"Về cơ bản, chúng tôi đã xây dựng một bộ lọc thư rác dựa trên cơ sở khoa học. Giống như hệ thống email có thể phát hiện các tin nhắn không mong muốn, công cụ của chúng tôi sẽ gắn cờ các bài viết có phong cách và cấu trúc phù hợp với những tác phẩm bị thu hồi hoặc gian lận", GS Barnett cho biết.

Phân tích quy mô lớn đã hé lộ một số xu hướng chính, đó là số lượng bài báo bị gắn cờ đã tăng mạnh trong hai thập kỷ qua, từ khoảng 1% vào đầu những năm 2000 lên mức cao nhất là hơn 16% vào năm 2022.

Vấn đề nghi ngờ này xuất hiện trên hàng nghìn tạp chí do các công ty lớn xuất bản, bao gồm cả những tạp chí có uy tín và tầm ảnh hưởng cao. Các bài báo đáng ngờ đặc biệt phổ biến trong các lĩnh vực như sinh học phân tử ung thư và nghiên cứu trong phòng thí nghiệm giai đoạn đầu.

Một số loại ung thư, bao gồm ung thư dạ dày, gan, xương và phổi, có tỷ lệ các nghiên cứu bị gắn cờ đặc biệt cao.

Ba tạp chí khoa học hiện đang thử nghiệm hệ thống này như một phần của quy trình xem xét biên tập. Mục tiêu là giúp các biên tập viên xác định các bản thảo có khả năng bị làm giả trước khi chúng được gửi đến các chuyên gia để đánh giá.

Các nhà nghiên cứu cũng có kế hoạch điều chỉnh công cụ này để sử dụng trong các lĩnh vực khoa học khác.

Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng các bài báo được hệ thống xác định không nên tự động được coi là gian lận. Kết quả chỉ là tín hiệu cảnh báo, chứ không phải là bằng chứng xác nhận hành vi sai trái, và mỗi trường hợp vẫn cần được các chuyên gia thẩm định.

GS Barnett cho biết, nghiên cứu ung thư có ảnh hưởng đến các thử nghiệm lâm sàng, phát triển thuốc và chăm sóc bệnh nhân. Nếu những nghiên cứu bịa đặt được đưa vào cơ sở bằng chứng, chúng có thể đánh lừa các nhà khoa học và làm chậm tiến độ điều trị cho bệnh nhân. Đó là lý do tại sao việc ngăn chặn vấn đề này là vô cùng quan trọng.