Những cuộc gọi từ số lạ với nội dung liên quan đến tài khoản ngân hàng, hồ sơ pháp lý hay các phần quà giá trị lớn đang trở thành nỗi ám ảnh của nhiều người dân. Không còn là những kịch bản sơ sài như trước, các đường dây lừa đảo hiện nay được tổ chức bài bản, khai thác tâm lý hoang mang hoặc lòng tham của nạn nhân để chiếm đoạt tài sản. Trước tình trạng này, Công an tỉnh Quảng Ngãi vừa phát đi cảnh báo khẩn, hướng dẫn người dân cách nhận diện và xử lý ngay khi nhận được các cuộc gọi có dấu hiệu bất thường.

Đe dọa, thao túng và đánh vào lòng tham

Ảnh minh hoạ.

Theo Công an tỉnh Quảng Ngãi, hình thức lừa đảo phổ biến nhất hiện nay là các đối tượng giả danh cán bộ công an, viện kiểm sát, tòa án, nhân viên ngân hàng hoặc đại diện các tổ chức uy tín để tiếp cận người dân. Ngay từ đầu cuộc gọi, chúng thường tạo ra một bối cảnh mang tính chất khẩn cấp nhằm khiến nạn nhân mất bình tĩnh.

Kịch bản quen thuộc là thông báo người nghe có liên quan đến một vụ án hình sự, đang bị điều tra vì hành vi rửa tiền hoặc tài khoản ngân hàng có dấu hiệu bất thường. Một số trường hợp khác nhận được thông báo tài khoản sắp bị phong tỏa, thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép hoặc hồ sơ căn cước công dân có sai phạm cần xử lý gấp.

Điểm chung của các cuộc gọi này là đối tượng luôn tìm cách tạo áp lực thời gian. Nạn nhân bị yêu cầu phải thực hiện ngay các bước theo hướng dẫn nếu không muốn đối mặt với hậu quả nghiêm trọng. Trong trạng thái lo lắng và sợ hãi, nhiều người đã mất khả năng đánh giá thông tin một cách tỉnh táo, từ đó làm theo mọi yêu cầu của kẻ gian.

Không dừng lại ở việc đe dọa, các đối tượng còn liên tục thay đổi phương thức tiếp cận bằng cách đánh vào tâm lý muốn nhận lợi ích của người dân. Hàng loạt cuộc gọi thông báo trúng thưởng xe máy, điện thoại, tiền mặt hoặc nhận quà từ các chương trình tri ân khách hàng xuất hiện ngày càng nhiều. Một số trường hợp khác được hứa hẹn hoàn tiền mua sắm, hoàn thuế hoặc nhận hỗ trợ tài chính từ các chương trình ưu đãi đặc biệt.

Tuy nhiên, để nhận được “phần thưởng”, nạn nhân thường bị yêu cầu chuyển trước một khoản phí xử lý hồ sơ, phí vận chuyển hoặc thuế thu nhập cá nhân. Sau khi nhận tiền, các đối tượng lập tức cắt liên lạc hoặc tiếp tục viện ra nhiều lý do khác để yêu cầu chuyển thêm tiền.

Đáng lo ngại hơn cả là việc thu thập thông tin cá nhân và dữ liệu tài chính. Trong quá trình trao đổi, kẻ lừa đảo thường khéo léo yêu cầu người nghe cung cấp số căn cước công dân, thông tin tài khoản ngân hàng, mật khẩu đăng nhập, mã OTP hoặc dữ liệu thẻ tín dụng. Chỉ cần có được những thông tin này, chúng có thể chiếm quyền kiểm soát tài khoản và thực hiện các giao dịch trái phép.​

Thực tế cho thấy đã có rất nhiều nạn nhân phải trả giá đắt vì mất cảnh giác. Đầu năm nay, bà N.T.H. (58 tuổi, trú tại miền Trung) nhận được cuộc gọi tự xưng là cán bộ công an thông báo bà liên quan đến một đường dây rửa tiền xuyên quốc gia. Trong nhiều giờ liên tục, đối tượng sử dụng những lời lẽ đe dọa, yêu cầu bà giữ bí mật và chuyển tiền vào một tài khoản được cho là “phục vụ điều tra”. Tin tưởng đây là yêu cầu từ cơ quan chức năng, bà đã chuyển gần 400 triệu đồng trước khi phát hiện mình bị lừa.

Tương tự, anh T.M.Q. (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM) từng nhận cuộc gọi thông báo trúng thưởng một chiếc xe máy trị giá hàng chục triệu đồng từ chương trình tri ân khách hàng. Sau khi được yêu cầu nộp phí nhận thưởng và nhiều khoản chi phí phát sinh khác, anh đã chuyển tổng cộng hơn 60 triệu đồng. Đến khi không thể liên hệ lại với bên trao thưởng, anh mới nhận ra mình là nạn nhân của một vụ lừa đảo.

Các chuyên gia nhận định, sự phát triển của công nghệ đã giúp tội phạm mạng dễ dàng tiếp cận và thu thập dữ liệu cá nhân. Nhiều đối tượng còn sử dụng công nghệ giả mạo số điện thoại, giả giọng nói hoặc dựng lên các tài liệu điện tử có giao diện giống hệt văn bản của cơ quan nhà nước để tăng mức độ tin cậy.

Trong bối cảnh dữ liệu cá nhân bị rò rỉ trên môi trường mạng ngày càng nhiều, các cuộc gọi lừa đảo không còn mang tính ngẫu nhiên mà được “cá nhân hóa” rất cao. Đối tượng có thể biết tên tuổi, địa chỉ, số điện thoại, thậm chí cả thông tin giao dịch của nạn nhân, khiến nhiều người tin rằng cuộc gọi đến từ cơ quan chính thống.

Trang bị “vắc xin số” để tự bảo vệ mình

Trước thực trạng lừa đảo qua điện thoại diễn biến phức tạp, Công an tỉnh Quảng Ngãi nhấn mạnh rằng người dân cần đặc biệt cảnh giác với mọi cuộc gọi từ người lạ có nội dung liên quan đến tiền bạc, tài khoản ngân hàng hoặc các vấn đề pháp lý.

Theo cơ quan công an, không có bất kỳ cơ quan nhà nước nào yêu cầu người dân cung cấp mật khẩu, mã OTP hay thông tin tài khoản ngân hàng qua điện thoại. Các cơ quan thực thi pháp luật cũng không làm việc với công dân bằng hình thức yêu cầu chuyển tiền để phục vụ điều tra. Vì vậy, khi nhận được những cuộc gọi có nội dung tương tự, người dân cần bình tĩnh kiểm chứng và chủ động cúp máy ngay lập tức.

Công an tỉnh Quảng Ngãi khuyến cáo nguyên tắc quan trọng nhất là không làm theo bất kỳ yêu cầu nào từ người lạ khi chưa xác minh được danh tính. Trong mọi trường hợp, người dân cần tuyệt đối bảo mật thông tin cá nhân, không chia sẻ mã OTP và không truy cập các đường link lạ được gửi qua tin nhắn hoặc mạng xã hội.

Nếu nghi ngờ bản thân đã trở thành mục tiêu của lừa đảo hoặc vô tình cung cấp thông tin quan trọng, người dân cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng để khóa tài khoản, đồng thời trình báo cơ quan công an gần nhất để được hỗ trợ xử lý.

Ở góc độ chuyên môn, ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng ban Công nghệ của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cho rằng các hình thức lừa đảo trực tuyến đang phát triển với tốc độ rất nhanh và ngày càng tinh vi hơn. Theo ông, việc phòng chống loại tội phạm này cần được triển khai đồng bộ bằng mô hình “khiên 3 lớp”.

Lớp bảo vệ đầu tiên là hành lang pháp lý. Dự thảo Luật An ninh mạng năm 2025 xác định an ninh dữ liệu là trọng tâm, trong đó nghiêm cấm các hành vi đánh cắp, mua bán hoặc trao đổi trái phép dữ liệu cá nhân. Đồng thời, luật cũng hướng đến việc ngăn chặn các hành vi sử dụng công nghệ để giả mạo thông tin, hình ảnh, giọng nói hoặc làm nhái thương hiệu nhằm phục vụ mục đích lừa đảo.

Lớp bảo vệ thứ hai là công nghệ. Hiện nay, nhiều ngân hàng và tổ chức tài chính đã triển khai các phương thức xác thực đa lớp như mật khẩu, mã OTP, xác thực sinh trắc học và phân tích hành vi giao dịch. Những công nghệ này giúp tăng khả năng phát hiện các giao dịch bất thường và giảm thiểu nguy cơ bị chiếm đoạt tài sản.

Tuy nhiên, theo ông Sơn, lớp bảo vệ quan trọng nhất vẫn là nhận thức và kỹ năng của người dùng. Công nghệ có thể hỗ trợ nhưng không thể thay thế hoàn toàn sự cảnh giác của mỗi cá nhân. Vì vậy, người dân cần coi kiến thức an toàn thông tin như một “liều vắc xin số” để tự bảo vệ mình trước các cuộc tấn công ngày càng tinh vi.​

Vị chuyên gia khuyến nghị người dân nên hình thành phản xạ an toàn dựa trên nguyên tắc “3 không - 3 nhanh”.

Trong đó, “3 không” bao gồm: không tin tưởng tuyệt đối vào bất kỳ cuộc gọi hay hình ảnh nào, kể cả khi người gọi xuất hiện với khuôn mặt quen thuộc; không cài đặt ứng dụng từ các liên kết không rõ nguồn gốc; không chuyển tiền khi chưa xác minh chính xác thông tin.

Song song với đó là “3 nhanh”: nhanh chóng tra cứu và kiểm chứng khi nhận được thông tin đáng ngờ; nhanh ngắt kết nối khi phát hiện dấu hiệu đe dọa hoặc thao túng tâm lý; nhanh báo cáo tới cơ quan chức năng khi xảy ra sự cố.

Có thể thấy, trong cuộc chiến với tội phạm công nghệ cao, không một giải pháp đơn lẻ nào đủ sức bảo vệ người dùng tuyệt đối. Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan quản lý và các doanh nghiệp công nghệ, mỗi người dân cần chủ động nâng cao nhận thức, cảnh giác trước mọi cuộc gọi bất thường và ghi nhớ một nguyên tắc đơn giản nhưng hiệu quả: nếu cuộc gọi yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, mã OTP hoặc chuyển tiền khẩn cấp, hãy cúp máy ngay lập tức. Đó chính là “lá chắn” đầu tiên và quan trọng nhất để tránh trở thành nạn nhân tiếp theo của những chiếc bẫy vô hình trên không gian số.