Sao biển mũ gai (Acanthaster planci) là loài sao biển nổi tiếng bởi lớp gai độc phủ kín cơ thể. Khi trưởng thành, chúng có thể rộng tới hơn nửa mét và sở hữu từ 12 đến hơn 20 cánh tay tỏa ra như chiếc vương miện đầy gai nhọn. Màu sắc của chúng cũng cực kỳ nổi bật: tím, đỏ, xanh lam, xám hoặc pha cam rực rỡ, khiến nhiều người lần đầu nhìn thấy có cảm giác như đang gặp một sinh vật viễn tưởng dưới đáy đại dương.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Tuy nhiên, điều khiến sao biển mũ gai trở nên nổi tiếng không nằm ở vẻ ngoài mà ở cách săn mồi của chúng. Đây là loài săn san hô sống cực kỳ hiệu quả. Chúng bò chậm rãi trên các rạn san hô rồi “lộn dạ dày” ra ngoài cơ thể để tiêu hóa mô san hô ngay tại chỗ. Sau khi ăn xong, chúng để lại những mảng trắng chết chóc trên rạn đá ngầm. Một cá thể trưởng thành có thể ăn diện tích san hô tương đương vài mét vuông mỗi năm.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Trong điều kiện tự nhiên, sao biển mũ gai là một phần bình thường của hệ sinh thái biển. Vấn đề xuất hiện khi số lượng của chúng bùng nổ thành từng “đại dịch”. Ở khu vực rạn san hô Great Barrier, nhiều đợt bùng phát sao biển mũ gai từng tàn phá hàng loạt rạn san hô quý giá. Các nhà khoa học cho rằng hiện tượng này có thể liên quan đến ô nhiễm nguồn nước, biến đổi khí hậu và sự suy giảm của những loài săn mồi tự nhiên như ốc tù và khổng lồ. Khi lượng dinh dưỡng trong nước tăng cao, ấu trùng sao biển có cơ hội sống sót nhiều hơn, dẫn tới bùng nổ quần thể.

Ảnh: Wikimedia Commons.

Dù đáng sợ với san hô, sao biển mũ gai lại là sinh vật rất thú vị dưới góc nhìn sinh học. Chúng có khả năng tái tạo cơ thể đáng kinh ngạc: mất một phần cánh tay vẫn có thể mọc lại theo thời gian. Các gai nhọn phủ trên cơ thể chứa độc tố gây đau dữ dội nếu đâm vào da người, khiến thợ lặn phải cực kỳ cẩn thận khi tiếp xúc. Vết thương do gai gây ra có thể sưng tấy kéo dài nhiều ngày, thậm chí gây buồn nôn hoặc sốt nhẹ.

Một điều ít người biết là sao biển mũ gai từng xuất hiện trong nhiều truyền thuyết dân gian của cư dân đảo Thái Bình Dương. Với hình dạng kỳ dị và lớp gai độc, chúng thường bị xem như biểu tượng của tai họa biển cả. Thế nhưng, trong tự nhiên, ngay cả sinh vật “phản diện” này cũng có vai trò riêng: chúng giúp ngăn một số loài san hô phát triển quá mức, góp phần duy trì sự đa dạng sinh học nếu số lượng được giữ ở trạng thái cân bằng.

Giữa đại dương xanh biếc, sao biển mũ gai giống như lời nhắc rằng thiên nhiên không chỉ có vẻ đẹp dịu dàng, mà còn chứa những sinh vật kỳ lạ mang sức mạnh đủ để thay đổi cả một hệ sinh thái.