Theo ghi nhận từ cơ quan công an, một trong những thủ đoạn lừa đảo mới đang gia tăng nhanh chóng là lợi dụng các buổi livestream bán hàng trên mạng xã hội để thu thập thông tin cá nhân của người dùng. Khi người xem để lại bình luận chứa số điện thoại, địa chỉ hoặc cú pháp chốt đơn công khai, những dữ liệu này lập tức trở thành “mỏ vàng” cho các đối tượng lừa đảo.
Từ một bình luận chốt đơn đến bẫy chiếm đoạt tài khoản và tiền
Ảnh minh họa.
Các đối tượng thường xuyên theo dõi những phiên livestream có lượng tương tác lớn, sau đó nhanh chóng tổng hợp danh sách người để lại thông tin. Chúng sử dụng tài khoản giả mạo, đặt tên và ảnh đại diện giống hệt chủ shop để tạo độ tin cậy, rồi chủ động liên hệ với nạn nhân qua Messenger hoặc Zalo.
Để dẫn dụ, kẻ gian đưa ra hàng loạt kịch bản quen thuộc như xác nhận đơn hàng nhanh, tặng mã giảm giá độc quyền hoặc thông báo trúng thưởng. Trong nhiều trường hợp, chúng còn tạo áp lực về thời gian như “ưu đãi chỉ có hiệu lực trong vài phút” để khiến nạn nhân mất cảnh giác.
Khi đã tạo được lòng tin, các đối tượng sẽ gửi đường link giả mạo giao diện đăng nhập Facebook hoặc trang thanh toán trực tuyến. Nếu người dùng nhập thông tin đăng nhập hoặc mã xác thực, toàn bộ dữ liệu sẽ lập tức rơi vào tay kẻ xấu. Một số trường hợp khác, chúng yêu cầu cung cấp mã OTP với lý do “xác nhận đơn hàng” hoặc “kích hoạt ưu đãi”, nhưng thực chất là để chiếm quyền tài khoản.
Trường hợp của chị Nguyễn Thùy T (Hà Nội) là một ví dụ điển hình. Sau khi tham gia một buổi livestream bán hàng và để lại số điện thoại, chị nhận được cuộc gọi từ người tự xưng là chủ shop. Người này thông báo chị trúng mã khuyến mãi lớn và yêu cầu cung cấp mã OTP để “xác nhận phần quà”. Do tin tưởng và bị thúc ép thời gian, chị đã làm theo hướng dẫn. Ngay sau đó, tài khoản Facebook của chị bị chiếm quyền, không thể đăng nhập.
Kẻ xấu tiếp tục sử dụng chính tài khoản này để nhắn tin cho bạn bè, người thân của chị T, giả vờ vay tiền gấp hoặc nhờ chuyển khoản. Do tin tưởng vào mối quan hệ quen biết, nhiều người đã chuyển tiền mà không kiểm chứng, khiến thiệt hại lan rộng theo kiểu “lừa đảo dây chuyền”.
Không chỉ dừng lại ở việc chiếm đoạt tài khoản mạng xã hội, các đối tượng còn có thể khai thác sâu hơn. Nếu nạn nhân nhập thông tin ngân hàng hoặc mã OTP trên các trang web giả mạo, toàn bộ số tiền trong tài khoản có thể bị rút sạch chỉ trong vài giây. Ngoài ra, việc công khai số điện thoại và địa chỉ còn khiến người dùng đối mặt với nguy cơ bị quấy rối, spam hoặc bị khai thác cho các mục đích lừa đảo khác như tín dụng đen, giả mạo giao hàng.
Thực tế cho thấy, một hành động rất quen thuộc như “chốt đơn” bằng cách để lại thông tin cá nhân trên livestream lại chính là mắt xích đầu tiên trong chuỗi kịch bản lừa đảo tinh vi. Khi thông tin đã bị lộ, người dùng gần như không còn kiểm soát được việc dữ liệu của mình sẽ bị sử dụng vào mục đích gì.
Cảnh báo từ cơ quan chức năng và góc nhìn chuyên gia
Trước thực trạng này, cơ quan công an khuyến cáo người dân tuyệt đối không công khai các thông tin nhạy cảm như số điện thoại, địa chỉ trên mạng xã hội, đặc biệt trong các phiên livestream bán hàng. Đồng thời, người dùng cần cảnh giác với mọi yêu cầu cung cấp mã OTP, truy cập đường link lạ hoặc đăng nhập vào các website không rõ nguồn gốc.
Một nguyên tắc quan trọng được nhấn mạnh là không thực hiện bất kỳ giao dịch tài chính hay cung cấp thông tin cá nhân nào chỉ dựa trên tin nhắn hoặc cuộc gọi trực tuyến. Khi nhận được yêu cầu liên quan đến tiền bạc, người dùng cần xác minh lại bằng cách gọi điện trực tiếp qua số điện thoại chính thức đã lưu trong danh bạ.
Theo ông Vũ Ngọc Sơn - Giám đốc Công nghệ, Công ty Cổ phần Công nghệ An ninh mạng Quốc gia Việt Nam (NCS), tình trạng lộ lọt dữ liệu cá nhân hiện nay đến từ nhiều nguyên nhân, trong đó có cả việc người dùng chủ động chia sẻ thông tin trên mạng và các lỗ hổng trong hệ thống lưu trữ dữ liệu tập trung.
Ông Sơn cho rằng, trong bối cảnh chuyển đổi số, dữ liệu người dùng ngày càng được tập trung tại các hệ thống lớn. Điều này giúp việc khai thác và quản lý dữ liệu hiệu quả hơn, nhưng đồng thời cũng biến các kho dữ liệu này thành mục tiêu hấp dẫn đối với tin tặc. Khi xảy ra rò rỉ, thông tin cá nhân có thể bị thu thập, mua bán với chi phí rất thấp và sử dụng cho các mục đích lừa đảo.
“Người dùng cần tuân thủ nguyên tắc tối thiểu khi cung cấp thông tin, chỉ chia sẻ những dữ liệu thực sự cần thiết và phải hiểu rõ mục đích sử dụng của dữ liệu đó”, ông Sơn nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến nghị người dùng cần tăng cường bảo mật tài khoản bằng cách kích hoạt xác thực hai lớp (2FA), sử dụng mật khẩu mạnh và không đăng nhập trên các thiết bị hoặc đường link không an toàn. Việc hạn chế chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu nguy cơ bị khai thác dữ liệu.
Ngoài trách nhiệm của người dùng, các doanh nghiệp và nền tảng số cũng cần nâng cao năng lực bảo vệ dữ liệu, tuân thủ các quy định về an toàn thông tin và thường xuyên rà soát hệ thống để phát hiện lỗ hổng.
Trong bối cảnh các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi, ranh giới giữa tiện lợi và rủi ro trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Một thao tác tưởng chừng đơn giản như để lại số điện thoại khi mua hàng online cũng có thể mở ra cánh cửa cho tội phạm mạng. Vì vậy, nâng cao nhận thức và thói quen bảo mật không chỉ giúp bảo vệ tài sản mà còn là cách mỗi người tự bảo vệ mình trong thế giới số đầy biến động.
