Khám phá - Thể thao

Phát hiện mộ cổ chứa 16 cỗ xe ngựa và hàng nghìn cổ vật

Cuộc khai quật tại Sơn Tây (Trung Quốc) hé lộ quần thể mai táng quý tộc thời Xuân Thu với hơn 3.400 hiện vật và 46 bộ hài cốt ngựa.

Năm 1988, trong quá trình mở rộng Nhà máy Nhiệt điện số 1 Thái Nguyên, tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc, các công nhân bất ngờ phát hiện một quần thể mộ cổ quy mô lớn. Cuộc khai quật sau đó đã hé lộ một trong những ngôi mộ quý tộc nước Tấn có quy mô và số lượng đồ tùy táng nổi bật nhất từng được phát hiện tại khu vực này. Hơn 3.400 di vật cùng một hố chôn xe ngựa lớn đã cung cấp những tư liệu quý giá về đời sống chính trị, quân sự và nghi lễ mai táng cách đây khoảng 2.500 năm.

Ngôi mộ đồ sộ và kho cổ vật quý hiếm

Di tích được xác định tại khu vực phía Tây thôn Kim Thắng, quận Tấn Nguyên, thành phố Thái Nguyên (Trung Quốc). Ngôi mộ có chiều dài khoảng 11 m, rộng 9,2 m và sâu tới 14 m. Phần quan quách bằng gỗ được bao quanh bởi các lớp đá và than củi, một kỹ thuật mai táng đặc biệt nhằm bảo vệ không gian chôn cất cũng như thể hiện địa vị của người quá cố.

Theo các tài liệu nghiên cứu, ngôi mộ chứa hơn 3.400 hiện vật thuộc nhiều nhóm khác nhau, gồm đồ lễ khí, nhạc khí, vũ khí, dụng cụ xe ngựa, công cụ lao động và vật dụng sinh hoạt. Trong đó, đồ đồng chiếm số lượng đáng kể, với khoảng 1.400 món; ngoài ra còn có gần 300 đồ ngọc, các hiện vật bằng vàng, mã não, pha lê và chuỗi hạt đá quý.

Một số hiện vật đặc biệt thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu là những chiếc đỉnh đồng kích thước lớn, chuông nhạc, đồ trang sức và vũ khí trang trí tinh xảo.

Một khía cạnh đáng chú ý khác là ngôn ngữ tạo hình trên các hiện vật đồng. Trong xã hội cổ đại, đồ đồng nghi lễ không chỉ có chức năng phục vụ sinh hoạt hoặc tế tự. Hình dáng, kích thước và hoa văn của chúng còn truyền tải những thông điệp về quyền lực, tín ngưỡng và trật tự xã hội.

Các họa tiết rồng, hổ, chim thần và những hình tượng động vật cách điệu thường xuất hiện trên đồ đồng. Chúng có thể gắn với quan niệm về sức mạnh, sự bảo hộ, uy quyền của dòng họ hoặc những biểu tượng tín ngưỡng được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Việc lựa chọn hình tượng nào, bố trí ở vị trí nào và thể hiện bằng kỹ thuật nào đều góp phần tạo nên diện mạo riêng của văn hóa vật chất nước Tấn.

Các món đồ không chỉ phản ánh trình độ luyện kim, chế tác thủ công của cư dân nước Tấn mà còn cho thấy sự phân hóa giàu nghèo và thứ bậc xã hội trong tầng lớp quý tộc thời Xuân Thu. Số lượng và chủng loại đồ tùy táng cho thấy người được chôn cất có địa vị rất cao.

anh-chup-man-hinh-2026-11-9819.png
Ngôi mộ quý tộc thời Xuân Thu tại Sơn Tây chứa hàng nghìn cổ vật, 16 cỗ xe và 46 bộ hài cốt ngựa, hé lộ quyền lực của dòng họ Triệu. Ảnh: Viện Khảo cổ tỉnh Sơn Tây / Bảo tàng Sơn Tây.

Hố chôn 16 cỗ xe và 46 con ngựa

Một phát hiện quan trọng khác nằm ngay gần ngôi mộ chính là hố chôn xe ngựa rộng khoảng 110 m². Khu vực này có mặt bằng hình chữ L, được tạo thành từ hai phần hố xe và hố chôn ngựa giao nhau theo góc vuông.

Các nhà khảo cổ phát hiện 16 cỗ xe cổ cùng di cốt của 46 con ngựa. Những cỗ xe được sắp xếp tương đối ngay ngắn, trong đó có một xe dạng khoang tròn và 15 xe dạng khoang vuông. Sự khác biệt về kiểu dáng, cấu tạo và trang trí cung cấp tư liệu quan trọng để nghiên cứu phương tiện giao thông, kỹ thuật chế tạo xe và nghi lễ tùy táng của giới quý tộc nước Tấn.

Đáng chú ý, người xưa đã bố trí các rãnh để đặt bánh xe khi chôn cất, giúp phần thân xe tiếp xúc với mặt đất trong khi bánh được giữ ở vị trí tương đối ổn định. Nhờ phương pháp này, nhiều bộ phận của xe vẫn giữ được hình dáng ban đầu sau hơn hai thiên niên kỷ nằm dưới lòng đất.

Hố chôn còn cho thấy ngựa được đặt sát nhau, đầu hướng về cùng một phía. Qua nghiên cứu, các chuyên gia nhận định chúng thuộc nhóm ngựa Mông Cổ cổ, có đặc điểm thân hình chắc khỏe, cổ tương đối dày và chân ngắn. Đây là loại ngựa phù hợp với điều kiện khí hậu khắc nghiệt và hoạt động quân sự thời cổ đại.

Manh mối nhận diện chủ nhân ngôi mộ

Từ quy mô kiến trúc, niên đại hiện vật và đặc điểm đồ tùy táng, các nhà nghiên cứu cho rằng ngôi mộ thuộc về một nhân vật quyền lực của nước Tấn vào cuối thời Xuân Thu. Nhân vật được nhắc đến nhiều nhất là Triệu Ưởng, còn gọi là Triệu Giản Tử, người đứng đầu dòng họ Triệu và từng giữ vị trí chính khanh, nắm quyền lực quân sự, chính trị rất lớn trong nước Tấn.

Tuy nhiên, việc xác định danh tính chủ nhân không đơn giản. Trong giai đoạn đầu khai quật, các nhà khảo cổ chưa tìm thấy bằng chứng văn tự đủ rõ để khẳng định người nằm trong mộ là ai. Di tích vì thế từng được gọi theo mã số là mộ Xuân Thu M251.

Một bước tiến quan trọng xuất hiện khi các chuyên gia làm sạch và phục hồi những vũ khí bằng đồng. Trên một chiếc qua đồng có khắc dòng chữ, được một số nhà nghiên cứu giải thích là vũ khí thuộc về Triệu Mạnh. Cách gọi Triệu Mạnh từng được sử dụng cho nhiều thành viên thuộc dòng họ Triệu, vì vậy dòng chữ này là manh mối quan trọng nhưng chưa đủ để khẳng định tuyệt đối danh tính người được chôn cất.

Các nhà nghiên cứu tiếp tục đối chiếu niên đại hiện vật, kiểu chữ khắc trên vũ khí và tư liệu lịch sử. Kết quả khiến giả thuyết chủ nhân là Triệu Ưởng trở nên có sức thuyết phục hơn, dù khả năng liên quan đến Triệu Tương Tử vẫn chưa hoàn toàn bị loại trừ trong một số nghiên cứu. Vì thế, tên gọi chính thức được sử dụng là “Mộ khanh nước Tấn tại Thái Nguyên”, thay vì khẳng định chắc chắn đây là mộ Triệu Ưởng, còn gọi là Triệu Giản Tử.

Việc phát hiện ngôi mộ không chỉ giúp bổ sung tư liệu về dòng họ Triệu mà còn góp phần tìm hiểu quá trình hình thành thành cổ Tấn Dương, tiền thân của thành phố Thái Nguyên ngày nay. Theo các tài liệu lịch sử và nghiên cứu địa phương, Triệu Ưởng có vai trò quan trọng trong việc xây dựng Tấn Dương vào năm 497 trước Công nguyên, biến nơi đây thành một cứ điểm quân sự chiến lược.

Xem video: Loài sứa nước ngọt ngủ quên dưới đáy hồ, thức dậy là cả một kỳ quan hiếm gặp
back to top