Khám phá - Thể thao

Giải mã thành phần khí quyển của các hành tinh xa xôi

Từ ánh sáng xuyên qua khí quyển, các nhà khoa học nhận diện phân tử, tìm hiểu điều kiện trên ngoại hành tinh và săn tìm dấu hiệu tiềm năng của sự sống.

Khí quyển ngoại hành tinh là một trong những đối tượng nghiên cứu hấp dẫn nhất của thiên văn học hiện đại. Dù không thể trực tiếp đến những thế giới cách chúng ta hàng chục, thậm chí hàng nghìn năm ánh sáng, các nhà khoa học vẫn có thể phân tích thành phần khí quyển của chúng thông qua ánh sáng. Những dữ liệu này giúp xác định nhiệt độ, cấu trúc khí quyển, điều kiện vật lý và cả những dấu hiệu tiềm năng liên quan đến sự sống.

Phương pháp phổ biến nhất là quang phổ truyền qua (transmission spectroscopy). Khi một ngoại hành tinh đi ngang phía trước ngôi sao chủ, một phần ánh sáng từ ngôi sao xuyên qua lớp khí quyển của hành tinh trước khi đến kính thiên văn. Các phân tử khí khác nhau hấp thụ ánh sáng ở những bước sóng đặc trưng, tạo ra những dấu vết riêng trong quang phổ. Bằng cách phân tích các dấu vết này, nhà khoa học có thể nhận diện những chất như hơi nước, methane, carbon dioxide hay sodium.

Mô phỏng ánh sáng sao đi xuyên qua khí quyển ngoại hành tinh và để lại dấu vết hấp thụ đặc trưng. Ảnh: NASA
Một kỹ thuật khác là quang phổ nhật thực (eclipse spectroscopy). Các nhà khoa học so sánh ánh sáng thu được khi hành tinh nằm cạnh ngôi sao với thời điểm nó bị ngôi sao che khuất. Sự khác biệt giúp tách ánh sáng phát ra từ hành tinh, qua đó nghiên cứu nhiệt độ và thành phần khí quyển. Ngoài ra, phương pháp chụp ảnh trực tiếp cũng cho phép thu thập ánh sáng từ một số ngoại hành tinh, đặc biệt là những hành tinh khí khổng lồ còn nóng và nằm cách xa sao chủ.

Những kính thiên văn như James Webb đang mở rộng đáng kể khả năng nghiên cứu này nhờ các thiết bị quang phổ hồng ngoại nhạy bén. Tuy nhiên, việc phát hiện một phân tử như nước, methane hay oxy không đồng nghĩa đã tìm thấy sự sống. Các chất này có thể hình thành thông qua nhiều quá trình địa chất và hóa học không liên quan đến sinh vật.

Bằng cách đọc những dấu vết vô cùng nhỏ trong ánh sáng, con người đang từng bước khám phá thành phần và điều kiện của những thế giới chưa từng đặt chân tới. Biết đâu, một ngày nào đó, chính phương pháp này sẽ giúp chúng ta tìm được một hành tinh có khí quyển mang những dấu hiệu đáng tin cậy của sự sống ngoài Trái Đất.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước
back to top