Khám phá - Thể thao

Chiếc ống đựng bút hóa ra là báu vật 5.000 năm tuổi

Nhặt được món ngọc lạ giữa ruộng, ông Mã Long Đồ (ở Trung Quốc) dùng làm ống đựng bút suốt 10 năm mà không biết đó là cổ vật văn hóa Hồng Sơn quý hiếm.

Món đồ kỳ lạ được tìm thấy giữa ruộng đồng

Vào những năm 1970, tại thôn Mã Gia Câu, huyện Kiến Bình, tỉnh Liêu Ninh (Trung Quốc), ông Mã Long Đồ, một đội trưởng sản xuất trong hợp tác xã nông nghiệp, bất ngờ phát hiện một vật thể kỳ lạ khi đang cày ruộng. Lưỡi cày đã làm lộ ra một món đồ bằng ngọc có hình dáng giống chiếc ống nhỏ, nhưng cấu tạo lại khác thường.

Hiện vật có phần thân rỗng, một đầu mở rộng và vát nghiêng, đầu còn lại hẹp hơn. Bề mặt ngọc mang màu xanh sẫm, có những vết màu nâu đỏ, tạo cảm giác cổ kính. Thoạt nhìn, món đồ chẳng khác nào một chiếc ống đựng nước hoặc vật dụng sinh hoạt thông thường.

Ông Mã Long Đồ ban đầu cũng nghĩ có thể sử dụng nó để uống nước. Tuy nhiên, do hiện vật không có đáy nên không thể chứa chất lỏng. Đúng lúc thường xuyên phải ghi chép công điểm lao động cho người dân trong đội sản xuất, ông lại thiếu một chiếc ống đựng bút.

Nảy ra ý tưởng tận dụng món đồ vừa nhặt được, ông lấy một miếng bìa giấy bịt kín phần đáy rồi đặt bút lông và bút chì vào bên trong. Từ đó, cổ vật trở thành vật dụng làm việc quen thuộc, được đặt trên tủ trong nhà suốt nhiều năm.

Điều đáng kinh ngạc là ông Mã Long Đồ, không hề biết món đồ mình sử dụng hằng ngày thực chất thuộc về một nền văn hóa tiền sử có niên đại khoảng 5.000 năm.

anh-chup-man-hinh-2026-11-6781.png
Hiện vật ngọc hình ống miệng vát thuộc văn hóa Hồng Sơn muộn. Ảnh: Viện Bảo tàng Cố cung Quốc gia (Đài Bắc, Trung Quốc)

Chuyên gia khảo cổ nhận ra báu vật sau 10 năm

Bước ngoặt xảy ra vào năm 1981, khi tỉnh Liêu Ninh triển khai đợt điều tra di tích văn hóa trên diện rộng. Trong quá trình tập huấn cho cán bộ văn hóa địa phương tại huyện Kiến Bình, chuyên gia khảo cổ Quách Đại Thuận nhận được thông tin từ Triệu Văn Ngạn, trưởng trạm văn hóa xã Phú Sơn.

Triệu Văn Ngạn cho biết gia đình ông Mã Long Đồ đang lưu giữ một món đồ được gọi là chiếc ống đựng bút bằng ngọc. Nhận thấy thông tin có thể liên quan đến những hiện vật văn hóa Hồng Sơn mà giới khảo cổ đang tìm kiếm, Quách Đại Thuận lập tức đề nghị đến tận nơi kiểm tra.

Ngày 8/4/1981, Quách Đại Thuận cùng Triệu Văn Ngạn và cán bộ văn hóa địa phương Lý Điện Phúc đi xe đạp đến nhà ông Mã Long Đồ.

Khi nhìn thấy món đồ đặt trên tủ, vị chuyên gia nhanh chóng nhận ra đây không phải vật dụng sinh hoạt thông thường. Qua quan sát hình dáng, chất liệu và kỹ thuật chế tác, ông xác định hiện vật thuộc loại ngọc khí đặc trưng của văn hóa Hồng Sơn, được gọi là ngọc khí hình ống vát miệng.

Theo một số tư liệu về sự kiện, ông Mã Long Đồ đã đồng ý giao hiện vật cho Nhà nước để phục vụ nghiên cứu và bảo tồn. Quách Đại Thuận gửi gia đình một khoản tiền 5 nhân dân tệ như lời cảm ơn, được ông Mã Long Đồ dành cho con trai để đóng học phí.

Từ một món đồ bị xem là chiếc ống đựng bút bình thường, hiện vật bất ngờ trở thành manh mối quan trọng giúp giới khảo cổ lần tìm dấu tích một di chỉ tiền sử lớn ở vùng Tây Liêu Hà.

Lần theo dấu vết cổ vật, phát hiện di chỉ Ngưu Hà Lương

Sau khi tiếp nhận hiện vật, Quách Đại Thuận cùng các cộng sự tiếp tục tìm hiểu địa điểm ông Mã Long Đồ từng phát hiện món ngọc. Theo lời kể của người nông dân, cổ vật được lưỡi cày làm lộ ra tại khu đất canh tác gần một gò đất địa phương gọi là Ngưu Hà Lương.

Khi tiến hành khảo sát, các chuyên gia phát hiện dấu tích những ngôi mộ xây bằng đá, mảnh gốm và nhiều di vật cổ nằm rải rác. Đáng chú ý, tại một ngôi mộ đá, họ tìm thấy chiếc vòng ngọc nằm bên trái phía trên đầu người chết.

Những phát hiện này giúp xác định khu vực Ngưu Hà Lương là một địa điểm khảo cổ quan trọng thuộc văn hóa Hồng Sơn, nền văn hóa thời kỳ đồ đá mới phân bố chủ yếu tại phía Tây tỉnh Liêu Ninh và phía Đông khu Nội Mông.

Năm 1983, hoạt động khai quật chính thức tại di chỉ Ngưu Hà Lương được triển khai. Đến tháng 8/1984, các nhà khảo cổ tiếp tục phát hiện một ngôi mộ đá thuộc địa điểm số 2. Bên trong, họ tìm thấy hai món ngọc hình rồng đặt đối xứng trước ngực người chết và một hiện vật hình ống vát miệng nằm dưới đầu người đã khuất.

Phát hiện này có ý nghĩa đặc biệt bởi lần đầu tiên các hiện vật ngọc đặc trưng của văn hóa Hồng Sơn được tìm thấy trong một ngôi mộ có địa tầng, vị trí và bối cảnh khảo cổ rõ ràng. Nhờ đó, giới nghiên cứu có căn cứ xác định niên đại và nguồn gốc văn hóa của loại cổ vật từng xuất hiện rải rác trong các bộ sưu tập tư nhân trước đó.

Bí ẩn công dụng của món ngọc hình ống vát miệng

Món cổ vật do ông Mã Long Đồ tìm thấy có chiều dài khoảng 16,3 cm, rộng nhất khoảng 8,1 cm và thành ngọc dày tối đa khoảng 0,7 cm. Hiện vật có màu xanh đậm, xuất hiện những vết màu nâu đỏ tự nhiên.

Đặc điểm nổi bật là một đầu được tạo thành mặt nghiêng rộng, phần miệng được mài mỏng; đầu còn lại nhỏ hơn, có miệng tương đối phẳng. Bên trong thân ngọc có những đường rãnh cong, được cho là dấu vết của kỹ thuật dùng dây để cắt và khoét lõi đá.

Đây là minh chứng cho trình độ chế tác ngọc tương đối tinh vi của cư dân Hồng Sơn cổ đại. Việc tạo ra một vật thể rỗng, có hình dáng cân đối và bề mặt được mài nhẵn đòi hỏi nhiều thời gian, kỹ thuật cùng kinh nghiệm xử lý nguyên liệu.

Cho đến nay, công dụng chính xác của loại ngọc khí này vẫn là vấn đề được giới nghiên cứu quan tâm. Một số giả thuyết cho rằng chúng có thể được sử dụng trong nghi lễ, liên quan đến tín ngưỡng hoặc là vật biểu trưng cho địa vị của người sở hữu.

Việc những hiện vật tương tự xuất hiện trong các ngôi mộ có nhiều đồ tùy táng bằng ngọc càng củng cố nhận định rằng chúng không phải vật dụng sinh hoạt thông thường.

Xem video: Loài sứa nước ngọt ngủ quên dưới đáy hồ, thức dậy là cả một kỳ quan hiếm gặp
back to top