Thanh kiếm Câu Tiễn (Việt Vương Câu Tiễn kiếm) là một trong những bảo vật khảo cổ nổi tiếng nhất Trung Quốc. Hiện vật được tìm thấy năm 1965 tại lăng mộ số 1 thuộc khu mộ Vọng Sơn, Giang Lăng, tỉnh Hồ Bắc. Thanh kiếm có niên đại khoảng thế kỷ V trước Công nguyên, gắn với Câu Tiễn, vị vua nổi tiếng trong lịch sử Xuân Thu với câu chuyện nằm gai nếm mật.
Điều đáng kinh ngạc là sau khoảng 2.500 năm nằm trong lòng đất, thanh kiếm vẫn giữ được vẻ ngoài sáng bóng, lưỡi sắc và hầu như không có dấu hiệu ăn mòn đáng kể. Khi được khai quật, nó vẫn nằm trong bao kiếm bằng gỗ sơn mài. Hiện vật có chiều dài khoảng 55,7 cm, rộng 4,6 cm và nặng khoảng 875 g.
Thanh kiếm Câu Tiễn với hoa văn hình thoi màu đen và phần chuôi khảm trang trí tinh xảo. Ảnh: Bảo tàng tỉnh Hồ Bắc.
Không chỉ gây ấn tượng bởi tuổi đời, thanh kiếm còn thể hiện trình độ luyện kim và chế tác kim loại đáng kinh ngạc của người Trung Hoa cổ đại. Lưỡi kiếm được trang trí bằng những họa tiết hình thoi màu đen lặp lại đều đặn. Phần chắn tay được khảm thủy tinh xanh và ngọc lam, trong khi chuôi kiếm có những vòng tròn đồng tâm được đúc vô cùng tinh xảo.
Đặc biệt, gần phần chắn tay có tám chữ cổ được khắc bằng loại văn tự hình chim và sâu (bird-worm seal script). Nội dung được giải đọc là: “Việt Vương Câu Tiễn, tự mình làm kiếm để sử dụng”. Chính dòng chữ này là căn cứ quan trọng giúp các nhà nghiên cứu xác định chủ nhân của bảo vật.
Các nhà nghiên cứu cũng từng tranh luận về nguyên nhân giúp thanh kiếm chống ăn mòn hiệu quả. Môi trường chôn cất kín, cùng lớp bao kiếm bằng gỗ sơn mài, có thể đã góp phần bảo vệ hiện vật. Tuy nhiên, chưa có một lời giải thích duy nhất được xác nhận đầy đủ cho tình trạng bảo tồn đặc biệt này.
Ngày nay, thanh kiếm được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc. Không chỉ là vũ khí của một vị vua nổi tiếng, nó còn là minh chứng cho trình độ luyện kim, nghệ thuật chế tác và lịch sử giao lưu chính trị của các vương quốc Trung Hoa cổ đại.