Khám phá - Thể thao

Giải mã những ốc đảo sự sống kỳ bí dưới đáy đại dương

Các miệng phun thủy nhiệt tạo ra môi trường đặc biệt, nơi vi khuẩn hóa tổng hợp nuôi dưỡng những cộng đồng sinh vật độc đáo không phụ thuộc ánh sáng.

Miệng phun thủy nhiệt (hydrothermal vents) là những khe nứt dưới đáy biển, thường xuất hiện gần các ranh giới mảng kiến tạo hoặc khu vực núi lửa ngầm. Nước biển thấm xuống lòng đất, được nung nóng bởi magma, hòa tan nhiều khoáng chất rồi phun ngược trở lại đại dương. Dòng nước này có thể đạt nhiệt độ trên 350°C, nhưng không sôi do áp suất cực lớn ở độ sâu hàng nghìn mét.

Điều khiến các miệng phun thủy nhiệt trở nên đặc biệt là chúng nuôi dưỡng những hệ sinh thái gần như độc lập với ánh sáng Mặt Trời. Thay vì dựa vào quang hợp như phần lớn sự sống trên Trái Đất, nhiều sinh vật tại đây sử dụng năng lượng hóa học thông qua quá trình hóa tổng hợp (chemosynthesis). Các vi khuẩn đặc biệt khai thác năng lượng từ hydrogen sulfide, methane hoặc những hợp chất vô cơ khác để tạo ra chất hữu cơ, trở thành nền tảng của cả một chuỗi thức ăn.

Một quần thể giun ống khổng lồ và các sinh vật khác sống quanh miệng phun thủy nhiệt dưới đáy đại dương. Ảnh: Wnicolepittoors.com

Một trong những sinh vật nổi bật nhất ở đây là giun ống khổng lồ (Riftia pachyptila), có thể dài hơn 2 m, với phần thân nằm trong ống bảo vệ và chùm mang màu đỏ rực nhô ra ngoài. Điều kỳ lạ là chúng không có miệng hay hệ tiêu hóa hoàn chỉnh. Thay vào đó, bên trong cơ thể tồn tại những khoang chứa vi khuẩn cộng sinh, cung cấp chất dinh dưỡng nhờ hóa tổng hợp. Bên cạnh giun ống còn có tôm mù, cua Yeti với những chiếc càng phủ lông, trai, sò và nhiều loài giáp xác đặc hữu.

Các cộng đồng sinh vật này thường tập trung dày đặc quanh miệng phun, tạo nên những ốc đảo sự sống giữa vùng đáy biển nghèo thức ăn. Tuy nhiên, môi trường tại đây cũng rất biến động: hoạt động núi lửa có thể khiến một miệng phun ngừng hoạt động, buộc các sinh vật phải thích nghi hoặc di chuyển.

Được phát hiện lần đầu vào năm 1977 gần quần đảo Galápagos, hệ sinh thái thủy nhiệt đã làm thay đổi hiểu biết của con người về giới hạn tồn tại của sự sống. Những môi trường tương tự cũng được cho là có thể tồn tại dưới đại dương ngầm của các thiên thể như Europa và Enceladus, mở ra những hướng tìm kiếm sự sống ngoài Trái Đất.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.
back to top