Nhắc đến những động vật có khả năng nhịn ăn lâu ngày, nhiều người thường nghĩ đến cá sấu, rắn hay rùa. Tuy nhiên, một trong những nhà vô địch thực sự của khả năng sinh tồn này lại là một loài cá nước ngọt có ngoại hình khá kỳ lạ: cá phổi châu Phi (African lungfish).
Theo các tài liệu khoa học, một số loài cá phổi châu Phi có thể sống tới khoảng 4–5 năm mà không cần thức ăn trong điều kiện hạn hán khắc nghiệt. Đây là một trong những khoảng thời gian nhịn ăn dài nhất từng được ghi nhận ở động vật có xương sống. Đặc biệt, chúng không cần di chuyển hay tìm kiếm thức ăn trong suốt thời gian này.
Cá phổi Tây Phi (Protopterus annectens). Ảnh: techinsider.ru
Bí mật nằm ở khả năng ngủ hè (aestivation) vô cùng đặc biệt. Khi môi trường sống khô cạn, cá phổi đào sâu xuống lớp bùn, tiết ra chất nhầy bao bọc cơ thể và hình thành một chiếc kén bảo vệ. Bên trong lớp kén này, quá trình trao đổi chất giảm mạnh, giúp chúng tiết kiệm năng lượng và hạn chế mất nước. Khi mùa mưa trở lại, cá phá kén, trở về môi trường nước và tiếp tục cuộc sống bình thường.
Một ứng viên đáng chú ý khác là cá sấu. Nhờ quá trình trao đổi chất chậm và khả năng dự trữ năng lượng, loài bò sát săn mồi này có thể sống nhiều tháng không cần thức ăn. Tuy nhiên, khả năng nhịn ăn của cá sấu vẫn kém xa cá phổi châu Phi.
Trong khi đó, chim cánh cụt hoàng đế đực cũng sở hữu thành tích đáng nể. Trong mùa sinh sản ở Nam Cực, chúng có thể nhịn ăn khoảng 100–120 ngày để ấp trứng. Suốt thời gian này, chim bố gần như không rời tổ, dựa hoàn toàn vào lượng mỡ tích trữ trong cơ thể để duy trì sự sống.
Thế giới côn trùng cũng có những nhà vô địch riêng. Một số loài ve có thể sống từ 1–2 năm giữa những lần hút máu vật chủ. Đây là một chiến lược sinh tồn phù hợp với môi trường mà nguồn thức ăn xuất hiện không thường xuyên.
Điều thú vị là nhịn ăn lâu không đơn thuần phụ thuộc vào kích thước cơ thể hay lượng thức ăn dự trữ. Khả năng điều chỉnh trao đổi chất, giảm hoạt động và thích nghi với môi trường mới chính là những yếu tố quyết định giúp một số loài vượt qua giới hạn sinh tồn tưởng chừng không thể.