Khám phá - Thể thao

Bí mật làm nên món cao lầu trứ danh của phố cổ Hội An

Mỗi tô cao lầu là sự hòa quyện của sợi bánh dai, thịt xá xíu và rau sống, đồng thời gợi nhắc lịch sử giao thương, giao lưu văn hóa của Hội An.

Nhắc đến Hội An, người ta thường nghĩ đến Chùa Cầu, những chiếc đèn lồng nhiều màu sắc hay những ngôi nhà cổ mang dấu ấn thương cảng quốc tế một thời. Nhưng bên cạnh những di sản kiến trúc ấy, đô thị cổ còn có một di sản khác đặc biệt không kém: cao lầu. Đây không đơn thuần là một món ăn địa phương mà còn là kết tinh của điều kiện tự nhiên, tập quán sinh hoạt và quá trình giao lưu văn hóa kéo dài nhiều thế kỷ.

Thoạt nhìn, cao lầu có một số nét giống mì Quảng với sợi bánh màu vàng, thịt xá xíu và rau sống ăn kèm. Tuy nhiên, khi thưởng thức, thực khách dễ dàng nhận ra sự khác biệt. Sợi cao lầu thường dày, ngắn, có độ dai và giòn nhẹ, không mềm như sợi phở hay bún. Một tô cao lầu truyền thống thường có thịt xá xíu thái lát, tóp mỡ hoặc bánh tráng chiên giòn, rau sống và một lượng nước xốt đậm đà vừa đủ. Món ăn thường được trộn đều thay vì chan ngập nước như những món mì nước phổ biến.

kto-tr_cho-hoi-an.jpg

Cao lầu ở chợ Hội An. Ảnh: Quốc Lê.

Điểm làm nên sự độc đáo của cao lầu nằm ở công đoạn chế biến sợi bánh. Người thợ phải lựa chọn loại gạo phù hợp, ngâm gạo, xay thành bột rồi phối trộn với nước tro củi đã lọc kỹ. Sau đó, bột được hấp chín, nhào kỹ, cán mỏng, xắt thành sợi và tiếp tục hấp lần nữa. Chính quy trình này tạo nên kết cấu đặc biệt của sợi cao lầu, vừa chắc vừa dai, mang màu vàng nhạt đặc trưng.

Trong những câu chuyện về nghề làm cao lầu, nước tro từ Cù Lao Chàm và nước giếng cổ Bá Lễ thường được nhắc đến như những yếu tố quan trọng tạo nên hương vị truyền thống. Giếng Bá Lễ nằm trong khu phố cổ, nổi tiếng với nguồn nước ngọt được người dân địa phương sử dụng từ lâu đời. Tuy nhiên, những câu chuyện về nguyên liệu và bí quyết chế biến có nhiều dị bản, phản ánh sự phong phú của tri thức dân gian hơn là một công thức duy nhất được xác lập tuyệt đối.

kto-tr_gieng-ba-le.jpg

Giếng Bá Lễ ở Hội An. Ảnh: Quốc Lê.

Nguồn gốc chính xác của cao lầu cũng là một câu chuyện chưa có lời giải hoàn toàn thỏa đáng. Có giả thuyết cho rằng món ăn chịu ảnh hưởng từ ẩm thực Trung Hoa bởi cách sử dụng thịt xá xíu và nước xốt đậm vị. Một số người lại liên hệ hình dáng sợi bánh với mì Udon của Nhật Bản. Những cách lý giải này phần nào có cơ sở khi đặt trong bối cảnh Hội An từng là thương cảng quốc tế sầm uất, nơi thương nhân Việt Nam, Trung Hoa và Nhật Bản cùng sinh sống, buôn bán.

Dẫu vậy, chưa có bằng chứng lịch sử đủ chắc chắn để khẳng định cao lầu được du nhập nguyên vẹn từ một nền ẩm thực cụ thể. Nhiều khả năng, đây là sản phẩm sáng tạo của cư dân phố Hội, hình thành qua quá trình tiếp biến văn hóa và điều chỉnh nguyên liệu theo điều kiện địa phương. Ngay cả tên gọi cao lầu cũng có nhiều cách giải thích, trong đó có giả thuyết liên hệ với việc thực khách xưa thường ngồi trên những tầng lầu cao để thưởng thức món ăn và ngắm cảnh thuyền bè qua lại.

Những dấu vết về lịch sử cao lầu có thể tìm thấy trong ký ức của cư dân Hội An. Theo tư liệu hồi cố do Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa thế giới Hội An ghi nhận, khoảng thế kỷ XIX, một số quán cao lầu đã xuất hiện trên phố Quảng Đông, ngày nay là phố Nguyễn Thái Học. Đến thập niên 1930, món ăn này đã phổ biến hơn với nhiều hiệu cao lầu nổi tiếng, trong đó có quán ông Cảnh, ông Bốn Niên và ông Năm Cơ. Tên tuổi của những hàng quán ấy thậm chí đi vào ca dao, dân ca địa phương.

Ngày nay, cao lầu đã vượt khỏi phạm vi phố cổ để xuất hiện tại nhiều thành phố trong và ngoài nước. Tuy nhiên, thưởng thức món ăn này ngay tại Hội An vẫn mang đến một trải nghiệm khác biệt. Đó không chỉ là cảm nhận về hương vị mà còn là sự kết hợp giữa món ăn với không gian kiến trúc, nhịp sống và cảnh quan của một đô thị từng chứng kiến những cuộc gặp gỡ văn hóa Đông – Tây.

Một tô cao lầu có thể không chứa đựng toàn bộ lịch sử Hội An, nhưng từng sợi bánh, miếng thịt xá xíu và hương vị rau sống đều gợi nhắc về một vùng đất đã biết chắt lọc những ảnh hưởng bên ngoài để tạo nên bản sắc riêng. Có lẽ vì thế, cao lầu không chỉ là đặc sản để thưởng thức mà còn là một cách để người ta nếm trải ký ức của phố Hội.

Xem video: Siêu thị tung khuyến mãi nhưng giá hàng Tết vẫn có thể tăng: Cuộc đua giữ giá đã bắt đầu
back to top