Hiện tượng lá cây đổi màu vào mùa thu là một trong những màn trình diễn kỳ thú nhất của thiên nhiên. Ở những vùng khí hậu ôn đới, khi ngày ngắn lại và nhiệt độ giảm xuống, nhiều loài cây rụng lá bắt đầu thay đổi màu sắc trước khi bước vào mùa đông. Sự biến đổi này không đơn thuần là phản ứng trước cái lạnh mà còn liên quan đến quá trình sinh hóa bên trong lá cây.
Trong mùa xuân và mùa hè, lá cây có màu xanh chủ yếu nhờ chlorophyll (diệp lục), sắc tố giúp hấp thụ ánh sáng để quang hợp. Khi mùa thu đến, thời gian chiếu sáng giảm và nhiệt độ xuống thấp, cây bắt đầu hạn chế sản xuất diệp lục, đồng thời phân giải lượng diệp lục đang có để thu hồi các chất dinh dưỡng quan trọng. Khi màu xanh dần biến mất, những sắc tố vốn tồn tại trong lá nhưng bị che khuất bắt đầu lộ diện.
Màu vàng và cam chủ yếu đến từ carotenoid và xanthophyll, những sắc tố vốn đã tồn tại trong lá suốt mùa sinh trưởng. Trong khi đó, màu đỏ và tím lại được tạo ra theo cách khác: cây tổng hợp thêm sắc tố anthocyanin vào mùa thu. Quá trình này thường diễn ra mạnh khi ban ngày có nhiều nắng, ban đêm se lạnh và lượng đường tích tụ trong lá tăng lên. Riêng màu nâu thường liên quan đến tannin và các sản phẩm phân hủy của sắc tố thực vật.
Rừng cây lá rộng chuyển sang sắc vàng, cam và đỏ rực rỡ khi mùa thu đến. Ảnh: koa.com
Sự thay đổi màu sắc còn là một phần trong quá trình chuẩn bị cho mùa đông. Trước khi lá rụng, cây thu hồi nitrogen, phosphorus và nhiều chất dinh dưỡng khác để lưu trữ trong thân, cành và rễ, phục vụ quá trình sinh trưởng vào mùa xuân năm sau. Một lớp tế bào đặc biệt hình thành ở cuống lá, dần ngăn cản sự trao đổi chất giữa lá và cành, khiến chiếc lá cuối cùng tách khỏi cây.
Không phải mùa thu nào cũng có những tán lá rực rỡ như nhau. Những ngày nắng đẹp, đêm mát mẻ và độ ẩm thích hợp thường tạo điều kiện cho màu đỏ trở nên nổi bật. Ngược lại, hạn hán, mưa kéo dài, sương giá hoặc gió mạnh có thể khiến lá chuyển nâu và rụng sớm. Vì vậy, mỗi mùa thu lại mang đến một bức tranh màu sắc khác biệt.