Như Báo Tri thức và Cuộc sống đã thông tin trong bài viết "Một phường ở Bắc Ninh phát hiện hàng trăm vi phạm về đất đai", Phó Chủ tịch UBND phường Phương Liễu (Bắc Ninh) - Tô Thành Công cho biết, chính quyền phường đã rà soát và phát hiện 205 cơ sở vi phạm quy định pháp luật về đất đai trên địa bàn.

Riêng khu phố Phương Cầu (phường Phương Liễu, tỉnh Bắc Ninh), có 22/205 trường hợp tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Đáng chú ý, các nhà xưởng tại khu phố Phương Cầu đều xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp, rộng hàng trăm mét vuông, nhưng vẫn đang hoạt động rầm rộ giống như một cụm công nghiệp thu nhỏ.

Về phương án xử lý, ông Tô Thành Công - Phó Chủ tịch UBND phường Phương Liễu (Bắc Ninh) cho biết phường đã báo cáo, xin ý kiến UBND tỉnh Bắc Ninh, đồng thời cho mời chủ các cơ sở, nhà xưởng vi phạm lên để quán triệt, ký cam kết không vi phạm đất đai, môi trường, phòng cháy chữa cháy, yêu cầu phải khắc phục những tồn tại.

Vi phạm pháp luật đất đai nghiêm trọng

Về vấn đề này, luật sư Hoàng Tùng - Trưởng Văn phòng Luật sư Trung Hòa (Đoàn luật sư TP Hà Nội), nhấn mạnh: “Hành vi tự ý chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp (xây dựng nhà xưởng, cơ sở kinh doanh) khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép là vi phạm pháp luật đất đai nghiêm trọng”.

Luật sư Tùng viện dẫn quy định của Luật Đất đai 2024, Nghị định 123/2024/NĐ-CP và Nghị định 281/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, người vi phạm sẽ bị xử phạt tiền với mức phạt tùy thuộc vào diện tích và loại đất bị vi phạm; đồng thời bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc là khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm và nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm. Trường hợp vi phạm diễn ra với quy mô lớn, tính chất nghiêm trọng hoặc người thực hiện đã bị xử phạt hành chính mà còn tái phạm thì có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội vi phạm các quy định về quản lý, sử dụng đất đai theo Điều 228 Bộ luật Hình sự 2015.

Đối với các công trình xây dựng trên đất nông nghiệp ở phố Phương Cầu có được phép tồn tại, hay bắt buộc phải cưỡng chế phá dỡ, theo ông Tùng, về nguyên tắc chung, các công trình xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp không đúng quy hoạch, không thuộc trường hợp được pháp luật cho phép hợp thức hóa thì bắt buộc phải tháo dỡ, khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất.

Tuy nhiên, việc xem xét cho phép tồn tại tạm thời hay tháo dỡ triệt để sẽ phụ thuộc vào kết quả rà soát, đối chiếu với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng hiện hành của địa phương cũng như định hướng xử lý các vi phạm lịch sử theo chỉ đạo của UBND tỉnh Bắc Ninh.

Trường hợp công trình vi phạm không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất, ảnh hưởng đến hành lang giao thông, nguồn nước hay công trình công cộng thì chính quyền địa phương bắt buộc phải ban hành quyết định cưỡng chế phá dỡ nếu chủ công trình không tự nguyện chấp hành.

Ai chịu trách nhiệm?

Đối với thông tin Phó Chủ tịch UBND phường Phương Liễu - Ông Tô Thành Công cho rằng, những vi phạm này là tồn tại trước sáp nhập chính quyền 2 cấp, luật sư Tùng cho biết, theo nguyên tắc pháp luật, việc thay đổi, sáp nhập hay chia tách địa giới hành chính không làm chấm dứt hay triệt tiêu trách nhiệm pháp lý đối với các vi phạm pháp luật đã xảy ra trước đó.

Ông Tùng viện dẫn theo quy định Luật Đất đai 2024 và Luật Cán bộ, công chức, Chủ tịch UBND cấp xã/phường qua các thời kỳ có trách nhiệm phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các vi phạm đất đai trên địa bàn. Đối với cán bộ, người có thẩm quyền quản lý qua các thời kỳ (trước khi sáp nhập) nếu buông lỏng quản lý, thiếu trách nhiệm hoặc có hành vi bao che, tiếp tay để xảy ra tình trạng xây dựng trái phép tràn lan trên đất nông nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm kỷ luật cán bộ, công chức, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh liên quan đến quản lý đất đai và chức vụ nếu có dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Đồng thời, đối với cá nhân, tổ chức nếu có hành vi trực tiếp lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích, cho dù công trình đã tồn tại từ trước nhưng hành vi sử dụng đất sai mục đích vẫn đang diễn ra trên thực tế, do đó họ vẫn là chủ thể chịu trách nhiệm chính trong việc chấp hành các quyết định xử lý vi phạm hành chính và khắc phục hậu quả theo đúng quy định.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Hàng chục nhà xưởng trái phép trên đất nông nghiệp ở khu phố Phương Cầu, phường Phương Liễu, tỉnh Bắc Ninh.