Mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố Nguyễn Thế Vinh, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Dược Mỹ phẩm Vintechpharm, cùng 3 người khác về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm theo khoản 1 Điều 193 Bộ luật Hình sự. Các bị can bị cáo buộc sản xuất, kinh doanh hơn 1,2 triệu lọ C sủi giả có hàm lượng Natri Benzoat cao 20-33 lần, bán giá đắt gấp 6 lần.

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, TS.LS Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp cho rằng, đây là vụ việc có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, bởi đối tượng bị xâm hại trực tiếp không chỉ là trật tự quản lý kinh tế, hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa mà còn là quyền được bảo vệ sức khỏe, tính mạng và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.

Vì lợi ích kinh tế của mình bất chấp sức khỏe của cộng đồng

Ông đánh giá thế nào về tính chất vụ việc trên?

- Thông tin từ cơ quan chức năng, đã thu giữ, niêm phong hơn 1,2 triệu sản phẩm viên sủi. Kết quả kiểm nghiệm 4 mẫu cho thấy hàm lượng Natri Benzoat từ 4,18% đến 6,78%, trong khi mức cho phép được thông tin là không quá 0,2%, tức vượt từ 20 đến 33 lần. Đáng chú ý hơn, một số thành phần được quảng cáo trên nhãn như Vitamin B1, B3, B6 và một số hoạt chất không được phát hiện trong sản phẩm. Các sản phẩm lại được đưa ra thị trường thông qua quầy thuốc và các nền tảng thương mại điện tử, thậm chí được quảng cáo có công dụng tăng sức đề kháng, hỗ trợ thải độc, làm mát gan và có đối tượng sử dụng là trẻ em.

Điều đáng lo ngại là người tiêu dùng sử dụng những sản phẩm này thường không có khả năng tự nhận biết đâu là hàng thật, đâu là hàng giả, đâu là thành phần đúng với công bố và đâu là thành phần có nguy cơ gây hại. Họ mua sản phẩm với tâm lý đây là thực phẩm bổ sung có tác dụng đối với sức khỏe.

Một doanh nghiệp nếu biết rõ sản phẩm không đúng với công bố, biết thành phần thực tế không bảo đảm yêu cầu nhưng vẫn tổ chức sản xuất, đóng gói, quảng cáo và đưa ra thị trường với quy mô hàng triệu sản phẩm. Đây không còn là sai phạm mang tính thủ tục, mà là hành vi đặt lợi ích kinh tế của mình lên trên sức khỏe của cộng đồng.

Tôi cho rằng đây là biểu hiện rất đáng lên án về đạo đức kinh doanh. Không thể vì lợi nhuận mà biến người tiêu dùng thành đối tượng thử nghiệm cho những sản phẩm không bảo đảm chất lượng. Trong lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người, chuẩn mực đạo đức tối thiểu phải là không được sản xuất, kinh doanh sản phẩm khi bản thân người kinh doanh biết hoặc buộc phải biết sản phẩm đó không an toàn.

Nói như luật sư, hành vi của các đối tượng là nhẫn tâm, coi thường pháp luật?

- Tôi cho rằng có cơ sở để đánh giá hành vi này là đặc biệt đáng lên án về mặt đạo đức và có tính chất nguy hiểm cao đối với xã hội. Nếu kết quả điều tra chứng minh các bị can biết rõ sản phẩm không đúng công bố, chất lượng không bảo đảm nhưng vẫn cố ý tổ chức sản xuất, tiêu thụ với quy mô lớn.

Điểm đáng lưu ý là ở đây không phải một vài sản phẩm được làm giả mang tính nhất thời mà là hơn 1,2 triệu sản phẩm đã bị thu giữ, trong khi theo tài liệu điều tra được công bố, chi phí sản xuất mỗi lọ khoảng 10.000 đồng nhưng giá bán ra từ 45.000 đến 60.000 đồng/lọ. Sản phẩm được đưa qua các quầy thuốc và nền tảng thương mại điện tử.

Quy mô đó cho thấy nếu hành vi được thực hiện có tổ chức, có sự phân công vai trò và kéo dài trong một thời gian, mức độ nguy hiểm không chỉ nằm ở một người mua hoặc một nhóm người mua mà có thể lan rộng đến rất nhiều người tiêu dùng.

Đặc biệt, đối với hàng hóa thông thường, thiệt hại chủ yếu có thể là tài sản. Còn đối với thực phẩm, thực phẩm bổ sung và những sản phẩm được sử dụng với mục đích hỗ trợ sức khỏe, hậu quả có thể liên quan trực tiếp đến sức khỏe, thậm chí tính mạng con người.

Nếu người sử dụng là trẻ em, người cao tuổi, người đang mắc bệnh hoặc người có cơ địa nhạy cảm nguy cơ càng đáng quan tâm. Khi một sản phẩm chứa chất vượt giới hạn cho phép nhiều lần, đồng thời thành phần công bố không phù hợp với thành phần thực tế, người tiêu dùng hoàn toàn có thể phải đối mặt với những rủi ro mà họ không thể dự liệu. Vì vậy, cần nhìn nhận đây không đơn thuần là câu chuyện “hàng giả để kiếm lời”, mà là vấn đề đạo đức kinh doanh, an toàn thực phẩm và trách nhiệm đối với cộng đồng.

Các bị can trong vụ án đã bị khởi tố về tội Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm, ông nhìn nhận thế nào về tội danh này?

- Thông tin được cơ quan điều tra công bố, ngày 24/9/2026, Cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội đã khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can về hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm” theo khoản 1 Điều 193 Bộ luật Hình sự. Điều 193 Bộ luật Hình sự hiện hành quy định tội “Sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm”.

Việc khởi tố ban đầu theo khoản 1 Điều 193 không có nghĩa là sau khi kết thúc điều tra, truy tố và xét xử, các bị can đương nhiên chỉ bị áp dụng khoản 1.

Điều 193 quy định nhiều khung hình phạt khác nhau. Do đó, trong vụ án này, cơ quan điều tra cần đặc biệt làm rõ tổng giá trị hàng giả, số tiền thu lợi bất chính, số lượng sản phẩm đã tiêu thụ, số lượng người đã sử dụng sản phẩm và hậu quả thực tế đối với sức khỏe của người tiêu dùng. Nếu xác định được các tình tiết định khung tương ứng, trách nhiệm hình sự của từng bị can sẽ được xem xét ở khung hình phạt cao hơn.

Cảnh báo về những khoảng trống, sơ hở trong quản lý

Việc hơn 1,2 triệu sản phẩm có thể được sản xuất và đưa ra thị trường đặt ra vấn đề gì về công tác quản lý?

- Vụ án đặt ra một vấn đề rất đáng suy nghĩ: Hàng triệu sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe con người đã được sản xuất, đóng gói và đưa vào lưu thông, các cơ chế kiểm soát ở những khâu trước đó đã hoạt động như thế nào?

Tôi cho rằng không nên vội quy kết trách nhiệm cho một cơ quan quản lý cụ thể khi cơ quan điều tra chưa làm rõ toàn bộ quy trình. Tuy nhiên, vụ án chắc chắn là một cảnh báo về những khoảng trống và sơ hở trong quản lý sản xuất, công bố, kiểm nghiệm, lưu thông, phân phối và quảng cáo thực phẩm bổ sung, nhất là khi sản phẩm được bán đồng thời qua quầy thuốc và các nền tảng thương mại điện tử.

Một sản phẩm có thể đi qua rất nhiều khâu trước khi đến tay người tiêu dùng. Nếu mỗi khâu đều chỉ kiểm tra hình thức, hồ sơ hoặc dựa quá nhiều vào cam kết của doanh nghiệp mà thiếu kiểm tra thực chất nguy cơ hàng giả, hàng kém chất lượng lọt ra thị trường là rất lớn.

Điều đáng quan tâm hơn là thương mại điện tử và mạng xã hội đang tạo ra tốc độ phân phối hàng hóa rất nhanh. Một sản phẩm có thể tiếp cận hàng chục nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn người trong thời gian ngắn. Vì vậy, phương thức quản lý truyền thống cần được thay đổi theo hướng quản lý bằng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, kiểm nghiệm thực tế và giám sát cả môi trường số.

Ông có cho rằng vụ việc còn phản ánh sự xuống cấp về đạo đức kinh doanh?

- Tôi cho rằng đây là vấn đề cần được nhìn nhận ở chiều sâu hơn câu chuyện xử lý hình sự. Pháp luật có thể đặt ra chế tài rất nghiêm khắc, nhưng không thể chỉ bằng hình phạt mà giải quyết tận gốc vấn đề nếu một bộ phận người kinh doanh sẵn sàng đánh đổi sức khỏe của người khác để lấy lợi nhuận.

Một doanh nghiệp sản xuất thực phẩm phải hiểu rằng phía sau mỗi sản phẩm là một con người. Người mua có thể là cha mẹ mua cho con, con cái mua cho người già, người bệnh mua để hỗ trợ điều trị. Họ tin vào nhãn hàng, tin vào doanh nghiệp và tin vào hệ thống kiểm soát của Nhà nước. Khi sự tin tưởng đó bị lợi dụng để bán sản phẩm giả hoặc sản phẩm không đúng công bố thì thiệt hại không chỉ được đo bằng tiền. Đó là sự tổn thương đối với niềm tin xã hội và đạo đức kinh doanh.

Nếu vì lợi nhuận mà bất chấp sức khỏe của người tiêu dùng, đó không còn là cạnh tranh kinh doanh thông thường mà là sự lệch chuẩn nghiêm trọng về đạo đức và ý thức tuân thủ pháp luật.

Theo ông, cần làm gì để hạn chế những vụ việc tương tự?

- Theo tôi, cần triển khai đồng thời ít nhất ba nhóm giải pháp. Một là, siết chặt trách nhiệm của doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm thực chất đối với chất lượng, thành phần và công dụng sản phẩm đã công bố, không thể chỉ chịu trách nhiệm trên giấy tờ.

Hai là, tăng cường kiểm tra theo phương thức quản lý rủi ro. Những sản phẩm có nguy cơ tác động trực tiếp đến sức khỏe con người phải được kiểm tra thực chất, lấy mẫu ngẫu nhiên, kiểm nghiệm độc lập và thường xuyên hơn. Cần đặc biệt chú trọng những sản phẩm có quy mô sản xuất lớn, quảng cáo công dụng về sức khỏe hoặc được phân phối rộng rãi trên mạng xã hội và thương mại điện tử.

Ba là, xử lý nghiêm các hành vi cố ý làm giả, gian dối về chất lượng, đồng thời truy đến cùng dòng tiền và những người đứng sau tổ chức sản xuất, tiêu thụ. Nếu doanh nghiệp hoặc cá nhân nào có hành vi tiếp tay, bao che, quảng cáo sai sự thật hoặc biết rõ hàng giả nhưng vẫn phân phối thì cũng cần được xem xét trách nhiệm tương ứng.

Tôi cũng cho rằng cần tăng cường giáo dục đạo đức kinh doanh. Một nền kinh tế phát triển bền vững không thể dựa trên việc kiếm lợi nhuận bằng cách gây rủi ro cho sức khỏe cộng đồng.

Vụ án này là lời cảnh báo rất rõ rằng lợi nhuận bất chính có thể đem lại tiền trong một thời gian ngắn, nhưng cái giá pháp lý phải trả có thể là nhiều năm tù, thậm chí mức án đặc biệt nghiêm khắc nếu hậu quả nghiêm trọng xảy ra. Điều quan trọng nhất là phải bảo đảm một nguyên tắc: không để sức khỏe và tính mạng của người dân trở thành “chi phí” cho hoạt động kinh doanh bất chấp pháp luật.

Xin cảm ơn TS.LS Đặng Văn Cường về cuộc trao đổi trên!

>>> Mời độc giả xem thêm video Khởi tố Hải Sapa TV: