Chọc hút tuỷ xương và sinh thiết tuỷ là các thủ thuật quan trọng trong chẩn đoán, theo dõi và đánh giá nhiều bệnh lý huyết học.
Kết quả giúp xác định rối loạn tạo máu, bệnh lý ác tính, đánh giá đáp ứng điều trị hoặc theo dõi sau ghép tế bào gốc. Tuy nhiên, sau khi thực hiện, cần lưu ý một số vấn đề trong chăm sóc người bệnh.
Gần đây, Khoa Huyết học lâm sàng tiếp nhận nhiều người bệnh đến khám trong tình trạng có các triệu chứng lâm sàng nghi ngờ bệnh lý huyết học, hay người bệnh tái khám định kỳ đánh giá đáp ứng điều trị hoặc theo dõi sau ghép tế bào gốc. Trong những trường hợp kể trên, người bệnh sẽ được chỉ định làm các xét nghiệm tuỷ đồ hoặc sinh thiết tuỷ.
Theo Quyết định 4401/QĐ-BYT (2012), tủy đồ và sinh thiết tủy được chỉ định trong các trường hợp: Công thức máu ngoại vi bất thường nhưng chưa xác định được nguyên nhân; Chẩn đoán các bệnh lý huyết học ác tính: lơ xê mi, đa u tủy xương, rối loạn sinh tủy, tăng sinh tủy, u lympho; Theo dõi đáp ứng điều trị; Đánh giá tình trạng tủy xương sau ghép tế bào gốc tạo máu…
Các thủ thuật nhìn chung an toàn nhưng có thể xảy ra một số tai biến: Đau tại vị trí chọc thường gặp, mức độ nhẹ đến trung bình; Đau đầu sau chọc có thể xuất hiện và cải thiện sau vài giờ đến 1–2 ngày; Nhiễm trùng tại vị trí chọc (hiếm gặp); Chảy máu hoặc bầm tụ máu; Tổn thương thần kinh rất hiếm gặp và thường liên quan đến sinh thiết sâu hoặc vị trí đặc biệt.
Sau khi tiến hành thủ thuật từ 24-48 giờ, người bệnh cần lưu ý:
- Nghỉ ngơi từ 30-60 phút, hạn chế đứng dậy đột ngột, tránh vận động mạnh trong 24 giờ đầu.
- Theo dõi dấu hiệu sinh tồn và triệu chứng: Nhiệt độ, mạch, huyết áp cần được kiểm tra thường xuyên, báo ngay cho nhân viên y tế nếu có: sốt, đau tăng tại vị trí chọc, chóng mặt, mệt nhiều, chảy máu hoặc dịch bất thường.
- Chăm sóc vị trí chọc: Giữ băng sạch và khô trong 24 giờ đầu. Sau 24 giờ, có thể tháo băng nếu vùng chọc khô, không chảy dịch. Vệ sinh nhẹ nhàng, tránh ngâm nước hoặc chà xát mạnh. Theo dõi: đỏ, sưng, nóng, đau, chảy dịch (dấu hiệu nhiễm trùng).
- Tránh nâng vật nặng, chạy, nhảy, gập người quá mức trong 48 giờ đầu, có thể đi lại nhẹ nhàng. Duy trì uống nước đầy đủ.
- Giảm đau: Dùng thuốc giảm đau theo chỉ định của bác sĩ (paracetamol thường được ưu tiên). Tránh tự ý dùng thuốc chống viêm nếu không có hướng dẫn vì có nguy cơ tăng chảy máu.
- Tái khám đúng hẹn: Người bệnh cần tái khám theo lịch để được đánh giá kết quả tủy đồ và theo dõi diễn tiến bệnh.
- Hỗ trợ tâm lý đồng hành với người bệnh: Nhân viên y tế và người nhà cần động viên, giải thích để người bệnh giảm lo lắng và hợp tác tốt trong chăm sóc sau thủ thuật.
CNĐD Đỗ Thị Lý, ĐD Nguyễn Thị Hồng Lưu (Bệnh viện Trung ương Quân đội 108)
