Sao biển hoa hướng dương (Pycnopodia helianthoides) là một trong những loài sao biển lớn nhất và đặc biệt nhất từng được biết đến. Chúng sinh sống dọc bờ biển phía đông Thái Bình Dương, từ vùng Alaska xuống đến California, thường xuất hiện ở các rạn đá, rừng tảo bẹ và đáy biển có độ sâu từ vài mét đến hàng trăm mét. Với kích thước đồ sộ cùng số lượng cánh tay vượt xa hầu hết các loài sao biển khác, Pycnopodia helianthoides được xem là một "gã khổng lồ" trong thế giới da gai.
Ảnh: shapeoflife
Nếu phần lớn sao biển chỉ có năm cánh tay thì sao biển hoa hướng dương có thể sở hữu từ 15 đến 24 cánh tay tỏa ra quanh đĩa trung tâm, tạo hình giống một bông hoa hướng dương đang nở. Khi trưởng thành, đường kính cơ thể có thể vượt quá 1 mét và nặng tới khoảng 5 kg, khiến đây trở thành một trong những loài sao biển lớn nhất thế giới. Màu sắc của chúng cũng rất đa dạng, từ tím, đỏ, cam, vàng đến nâu, giúp hòa lẫn với môi trường đáy biển.
Ảnh: inaturalist
Điều khiến các nhà sinh học đặc biệt thích thú là tốc độ di chuyển. Trong khi nhiều loài sao biển chỉ bò rất chậm, Pycnopodia helianthoides có thể đạt tốc độ gần 1 mét mỗi phút nhờ hàng nghìn chân ống hoạt động đồng bộ ở mặt dưới cơ thể. Đối với một động vật da gai, đây là tốc độ đáng kinh ngạc, giúp chúng trở thành những kẻ săn mồi hiệu quả.
Thực đơn của sao biển hoa hướng dương rất phong phú, bao gồm nhím biển, sò, ốc, hải sâm, cua nhỏ và nhiều loài động vật đáy khác. Đặc biệt, chúng là một trong những thiên địch quan trọng nhất của nhím biển. Nhờ kiểm soát số lượng nhím biển, loài sao biển này góp phần bảo vệ các khu rừng tảo bẹ (kelp forests). Khi số lượng nhím biển tăng quá mức, chúng có thể ăn trụi tảo bẹ, biến những khu rừng dưới nước thành các "sa mạc nhím biển" nghèo nàn về đa dạng sinh học.
Ảnh: natureroamer
Đáng tiếc, từ năm 2013, một đợt bùng phát của hội chứng hao mòn sao biển đã khiến quần thể Pycnopodia helianthoides suy giảm nghiêm trọng. Những cá thể mắc bệnh xuất hiện các tổn thương trên cơ thể, mất cánh tay, mô bị phân hủy và cuối cùng chết chỉ sau một thời gian ngắn. Ở nhiều khu vực ven bờ Bắc Mỹ, số lượng loài này đã giảm hơn 90%, kéo theo sự bùng nổ của nhím biển và sự suy thoái của các rừng tảo bẹ.
Hiện nay, các nhà khoa học đang nỗ lực nhân giống sao biển hoa hướng dương trong điều kiện nuôi nhốt và nghiên cứu cơ chế của căn bệnh nhằm phục hồi quần thể ngoài tự nhiên. Thành công bước đầu trong việc nuôi sinh sản loài này đã mang lại hy vọng rằng "người gác cổng" của các khu rừng tảo bẹ sẽ một ngày trở lại.
Sao biển hoa hướng dương là minh chứng rõ ràng cho việc một loài động vật tưởng như chậm chạp và đơn giản lại có thể giữ vai trò quyết định đối với cả một hệ sinh thái biển. Đôi khi, sự cân bằng của đại dương lại phụ thuộc vào chính những sinh vật mà chúng ta ít khi để ý đến.
