Địa y san hô (Sphaerophorus globosus) là một loài địa y thuộc họ Sphaerophoraceae. Dù cái tên gợi nhớ đến thế giới đại dương, sinh vật này hoàn toàn sống trên cạn. Khi quan sát kỹ, người ta dễ dàng nhận ra những nhánh phân chia dày đặc, dựng đứng như những bụi san hô li ti màu xám xanh, nâu nhạt hoặc vàng lục. Chính hình dáng đặc biệt ấy đã khiến loài địa y này trở thành một trong những đại diện hấp dẫn nhất của thế giới địa y.
Ảnh: inaturalist
Giống như các loài địa y khác, Sphaerophorus globosus không phải là một sinh vật đơn lẻ mà là kết quả của mối quan hệ cộng sinh giữa nấm và tảo hoặc vi khuẩn lam. Nấm cung cấp nơi cư trú và bảo vệ, trong khi đối tác quang hợp tạo ra chất dinh dưỡng từ ánh sáng mặt trời. Sự hợp tác này đã giúp địa y chinh phục những môi trường mà nhiều sinh vật khác khó tồn tại, từ các cánh rừng ôn đới ẩm ướt cho tới những vùng núi cao khắc nghiệt.
Ảnh: irishlichens
Loài địa y này phân bố chủ yếu tại các khu vực khí hậu mát lạnh ở Bắc bán cầu, đặc biệt tại Bắc Mỹ, Bắc Âu và một số vùng núi cao ở châu Á. Chúng thường bám trên đất, đá phủ rêu hoặc thân cây trong những khu rừng nguyên sinh có độ ẩm cao. Vì rất nhạy cảm với ô nhiễm không khí, sự hiện diện của Sphaerophorus globosus thường được xem là dấu hiệu cho thấy môi trường còn tương đối trong lành.
Ảnh: lichensmaritimes
Dù kích thước nhỏ bé, địa y san hô lại đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái. Chúng góp phần giữ ẩm cho lớp đất mặt, tạo nơi cư trú cho các vi sinh vật và côn trùng cực nhỏ, đồng thời tham gia vào quá trình phong hóa đá và hình thành đất mới. Trong những hệ sinh thái lạnh giá, nơi thực vật phát triển chậm, địa y còn là nguồn thức ăn của nhiều loài động vật không xương sống.
Ngày nay, biến đổi khí hậu, cháy rừng và sự suy giảm các khu rừng nguyên sinh đang đe dọa nhiều quần thể địa y trên thế giới. Những sinh vật tưởng chừng đơn giản này thực chất là các “cảm biến sinh học” quý giá, giúp các nhà khoa học theo dõi sức khỏe môi trường. Mỗi cụm Sphaerophorus globosus tồn tại trên một thân cây hay mỏm đá là minh chứng cho sự bền bỉ đáng kinh ngạc của sự sống, đồng thời nhắc nhở con người về những hệ sinh thái mong manh nhưng vô cùng quan trọng đang hiện hữu quanh chúng ta.
