Khi con người khám phá các lớp đá cổ, họ phát hiện một thế giới biển hoàn toàn khác với đại dương hiện đại. Nơi đó từng tồn tại những sinh vật khổng lồ như bò sát biển dài hàng chục mét, cá săn mồi có bộ hàm đáng sợ, động vật chân khớp khổng lồ và những sinh vật kỳ lạ trông như bước ra từ phim khoa học viễn tưởng. Vì sao biển cổ đại lại dường như có nhiều “quái vật” hơn ngày nay?

Ảnh: illvet

Một trong những nguyên nhân quan trọng là lịch sử tiến hóa từng trải qua nhiều giai đoạn bùng nổ đa dạng sinh học. Trong kỷ Cambri cách đây hơn 500 triệu năm, đại dương chứng kiến một sự kiện được gọi là “vụ nổ Cambri”, khi hàng loạt nhóm động vật mới xuất hiện. Những sinh vật như Anomalocaris – loài săn mồi dài tới gần 2 mét với đôi càng phía trước – trở thành những kẻ thống trị đại dương nguyên thủy.

Ảnh: Newsweek

Đến kỷ Devon, các đại dương tiếp tục phát triển với sự xuất hiện của những loài cá khổng lồ. Dunkleosteus có thể dài tới vài mét, sở hữu bộ hàm giống những lưỡi dao xương, đủ sức nghiền nát con mồi. Đây là thời kỳ cá phát triển mạnh mẽ và trở thành nhóm động vật thống trị biển cả.

Trong kỷ Mesozoic, sau khi bò sát tiến hóa và thích nghi với môi trường biển, đại dương trở thành nơi sinh sống của nhiều “quái vật” nổi tiếng. Các loài như Mosasaurus, Pliosaurus hay các loài plesiosaur với cổ dài đã săn mồi trong những vùng biển cổ đại. Khi đó, cá voi và cá mập hiện đại vẫn chưa xuất hiện, tạo cơ hội cho những nhóm động vật khác chiếm lĩnh các vị trí săn mồi hàng đầu.

Ảnh: survivetheark

Một yếu tố khác là môi trường Trái Đất khi ấy rất khác hiện nay. Nhiệt độ toàn cầu từng cao hơn, mực nước biển thay đổi lớn và nhiều vùng biển nông rộng lớn xuất hiện. Các vùng biển nông giàu dinh dưỡng là nơi lý tưởng để sự sống phát triển mạnh, tạo ra những chuỗi thức ăn phức tạp và thúc đẩy quá trình tiến hóa của các loài lớn.

Tuy nhiên, không có nghĩa đại dương ngày nay “ít quái vật” hơn hoàn toàn. Cá voi xanh vẫn là động vật lớn nhất từng tồn tại trên Trái Đất, cá nhà táng có thể lặn sâu một cách khó tin, còn cá mập trắng và mực khổng lồ vẫn là những kẻ săn mồi đáng kinh ngạc. Điểm khác biệt là phần lớn sinh vật biển hiện đại đã tiến hóa theo hướng hiệu quả hơn thay vì phát triển hình dạng kỳ dị.

Những “quái vật biển” cổ đại biến mất không phải vì đại dương trở nên nghèo nàn, mà vì sự sống luôn thay đổi. Mỗi thời đại có những kẻ thống trị riêng, và những sinh vật kỳ lạ trong quá khứ chính là minh chứng cho khả năng sáng tạo vô tận của quá trình tiến hóa.