Pytheas là một nhà địa lý, nhà hàng hải và nhà thám hiểm người Hy Lạp sống vào khoảng thế kỷ IV trước Công nguyên. Sinh ra tại thành phố Massalia (nay là Marseille, Pháp), ông đã thực hiện một trong những chuyến hải trình táo bạo nhất của thế giới cổ đại: đi từ Địa Trung Hải vượt qua eo biển Gibraltar để khám phá Đại Tây Dương và những vùng đất thuộc Bắc Âu ngày nay.

Ảnh: codigooculto

Chuyến đi của Pytheas diễn ra vào khoảng năm 325 trước Công nguyên, trong thời kỳ người Hy Lạp bắt đầu mở rộng hiểu biết về thế giới bên ngoài Địa Trung Hải. Hành trình của ông có thể đã đưa ông đến vùng ven biển Anh, Scotland, biển Bắc và thậm chí xa hơn về phía bắc đến một vùng đất mà ông gọi là Thule – nơi được xem là “tận cùng của thế giới”.

Ảnh: prints.sciencesource

Trong tác phẩm On the Ocean (Về đại dương), nay đã thất truyền nhưng được các tác giả cổ đại khác trích dẫn lại, Pytheas mô tả những hiện tượng thiên nhiên mà nhiều người Địa Trung Hải chưa từng biết đến. Ông kể về những ngày mùa hè Mặt Trời không lặn, hiện tượng mà ngày nay gọi là Mặt Trời lúc nửa đêm. Ông cũng mô tả vùng biển phía bắc có những khối băng trôi và những vùng đất lạnh giá khác xa khí hậu Địa Trung Hải.

Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Pytheas là khả năng kết hợp khám phá thực địa với khoa học. Ông không chỉ ghi chép địa lý mà còn quan sát thiên văn để xác định vĩ độ. Các phép đo của ông về độ dài ngày ở những vùng phương Bắc cho thấy kiến thức thiên văn Hy Lạp thời đó đã đạt trình độ rất cao.

Ảnh: medium

Tuy nhiên, không phải ai cũng tin vào câu chuyện của Pytheas. Một số học giả Hy Lạp và La Mã cổ đại, trong đó có Strabo, cho rằng ông đã phóng đại hoặc bịa đặt về hành trình của mình. Nguyên nhân có thể vì những mô tả về vùng biển băng giá, Mặt Trời không lặn và những vùng đất xa lạ quá khó tin đối với cư dân Địa Trung Hải thời đó.

Ngày nay, nhiều nhà nghiên cứu cho rằng phần lớn lời kể của Pytheas có cơ sở thực tế. Các mô tả của ông về thủy triều, thiên văn và môi trường Bắc Âu cho thấy ông thực sự đã tiến rất xa về phía bắc. Một số giả thuyết còn cho rằng Thule có thể là Na Uy, quần đảo Shetland hoặc Iceland.

Dù tác phẩm gốc đã thất lạc, Pytheas vẫn được xem là một trong những nhà thám hiểm và nhà địa lý vĩ đại nhất thế giới cổ đại. Hành trình của ông chứng minh rằng hơn 2.000 năm trước, con người đã đủ can đảm và trí tuệ để vượt qua những đại dương chưa được biết đến, mở rộng ranh giới của thế giới mà họ từng hình dung.