Vào thế kỷ VII trước Công nguyên, khi phần lớn thế giới cổ đại vẫn truyền tải tri thức bằng ký ức và lời kể, vua Ashurbanipal của đế quốc Tân Assyria đã thực hiện một dự án phi thường: xây dựng một thư viện khổng lồ tại kinh đô Nineveh, nay thuộc miền bắc Iraq. Không chỉ là nơi cất giữ văn bản, Thư viện Ashurbanipal được xem là một trong những bộ sưu tập tư liệu có hệ thống đầu tiên trong lịch sử nhân loại.

Ảnh: archive.roar

Khác với những thư viện hiện đại chứa sách giấy, thư viện của Ashurbanipal lưu giữ hàng chục nghìn bảng đất sét khắc chữ hình nêm. Những bảng đất này ghi lại nhiều lĩnh vực khác nhau như thần thoại, tôn giáo, y học, thiên văn học, toán học, luật pháp, nghi lễ và văn học. Các học giả Assyria được lệnh tìm kiếm, sao chép và thu thập những văn bản quý hiếm từ khắp vùng Lưỡng Hà, biến Nineveh thành một trung tâm tri thức của thế giới cổ đại.

Ảnh: pravlife

Một trong những báu vật nổi tiếng nhất được phát hiện tại thư viện này là phiên bản gần như hoàn chỉnh của Sử thi Gilgamesh – một trong những tác phẩm văn học lâu đời nhất của nhân loại. Trong đó có câu chuyện về trận đại hồng thủy do các vị thần gây ra, với nhiều điểm tương đồng đáng kinh ngạc với truyền thuyết Nô-ê trong Kinh Thánh. Những bảng đất sét này đã giúp các nhà nghiên cứu hiểu sâu hơn về tư tưởng, tín ngưỡng và đời sống của các nền văn minh Lưỡng Hà cổ đại.

Điều đặc biệt là Ashurbanipal không chỉ là một vị vua chiến tranh. Ông tự nhận mình là một người có học thức, có khả năng đọc và hiểu chữ hình nêm – kỹ năng hiếm có đối với các nhà cai trị thời đó. Chính niềm đam mê tri thức đã khiến ông xây dựng thư viện như một biểu tượng quyền lực văn hóa của Assyria.

Ảnh: smporterauthor.co

Tuy nhiên, đế quốc Assyria không tồn tại mãi mãi. Năm 612 trước Công nguyên, liên minh Babylon – Media đã phá hủy Nineveh, chấm dứt sự thống trị của Assyria. Cung điện và thư viện của Ashurbanipal bị thiêu rụi, nhưng những bảng đất sét nung trong đám cháy lại trở nên cứng hơn, giúp chúng tồn tại qua hàng thiên niên kỷ.

Vào thế kỷ XIX, các nhà khảo cổ khai quật tàn tích Nineveh và phát hiện hàng chục nghìn bảng đất sét của thư viện này. Ngày nay, chúng trở thành nguồn tư liệu vô giá, giúp nhân loại khám phá một thế giới đã biến mất. Thư viện Ashurbanipal không chỉ là kho sách của một vị vua cổ đại, mà còn là minh chứng rằng khát vọng lưu giữ tri thức đã xuất hiện từ rất lâu trước thời đại Internet và thư viện kỹ thuật số.