Vào hè, mỗi khi trời mưa, người dân vùng cao Sơn La lại nhộn nhịp chuẩn bị đèn pin, gùi tre lên núi "săn" ốc đá. Loài sinh vật hoàn toàn sống tự nhiên trong các khe đá ẩm, dưới tán rừng già này không chỉ là món ăn quen thuộc trong mâm cơm bản địa mà nay đã trở thành một đặc sản đắt khách, đem lại nguồn thu nhập đáng kể và góp phần làm phong phú thêm trải nghiệm du lịch tại địa phương.
Hành trình đi tìm loài sản vật được ví như "lộc trời ban" này đòi hỏi sự kiên trì và am hiểu địa hình sâu sắc. Ốc núi đá có đặc tính chỉ sinh sống ở những nơi có độ che phủ rừng cao, nguồn nước sạch và nhiều rêu xanh. Ban ngày chúng náu mình kỹ trong các hốc đá hay lớp lá mục, chỉ đến đêm muộn hoặc sáng sớm sau mưa mới bò ra kiếm ăn. Do đó, khoảng thời gian ngay sau đợt mưa luôn là cơ hội vàng để bà con các xã thuộc huyện Vân Hồ, Bắc Yên, Phù Yên hay Mường La băng rừng soi ốc.
Nguồn cung hoàn toàn phụ thuộc vào thiên nhiên biến ốc núi đá trở thành món hàng luôn trong tình trạng khan hiếm trên thị trường. Trong mùa mưa, giá ốc bán cho thương lái thường dao động từ 60.000-80.000 đồng/kg và còn tăng cao hơn vào những thời điểm "cháy hàng". Dọc các tuyến Quốc lộ 37, Quốc lộ 4G hay khu vực dốc Ba Khổ (xã Gia Phù), không khí mua bán diễn ra rất sôi động.
Chia sẻ trên Dân Việt về tình hình tiêu thụ tại địa phương, bà Lò Thị Siêu, một đầu mối thu mua ốc lâu năm tại Phù Yên, cho biết vào thời điểm chính vụ, mỗi ngày cơ sở của bà thu gom hàng tạ ốc để phân phối cho các nhà hàng nội tỉnh cũng như chuyển đi Hà Nội, Hưng Yên hay Phú Thọ. Tuy nhiên, bà Siêu cũng nhấn mạnh rằng do nguồn cung hoàn toàn phụ thuộc vào thời tiết và tự nhiên nên không bao giờ ổn định, có những ngày lượng thương lái đặt mua rất lớn nhưng bà con đi rừng bắt không đủ để giao.
Sức hấp dẫn đặc biệt của ốc núi đá nằm ở phần thịt giòn, dai, vị ngọt thanh tự nhiên cùng hương thơm đặc trưng. Nhờ thức ăn chính là rêu đá, lá cây non và các loại thảo mộc rừng sâu, thịt ốc rất đậm đà và hầu như không có vị tanh. Để giữ trọn trải nghiệm vị giác nguyên bản, người dân địa phương thường chế biến ốc khá đơn giản bằng cách luộc hoặc hấp sả ớt, chấm cùng chẳm chéo - loại gia vị đậm đà kết hợp từ mắc khén, tỏi, ớt và rau thơm của đồng bào Thái. Bên cạnh đó, các biến tấu mộc mạc như ốc nấu lá chua, xào măng rừng, hấp lá chuối hay nướng than hồng cũng tạo nên sức hút khó cưỡng với thực khách phương xa.
Không dừng lại ở việc xuất hiện trong thực đơn của các nhà hàng hay homestay, ốc núi đá còn trở thành cầu nối trải nghiệm văn hóa độc đáo dành cho du khách. Tại các điểm du lịch cộng đồng, nhiều du khách tỏ ra hào hứng khi được theo chân người dân vào rừng soi ốc sau mưa, tự tay chế biến và thưởng thức ngay bên bếp lửa
Nhận thức được giá trị kinh tế và du lịch bền vững của sản vật này, chính quyền địa phương liên tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân khai thác có trách nhiệm, không bắt ốc quá nhỏ nhằm bảo vệ môi trường sinh thái và duy trì nguồn lợi tự nhiên lâu dài.
