Theo ghi nhận của phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống tại một số cửa hàng PNJ trên địa bàn Hà Nội, cơ chế T+120 được nhân viên giới thiệu áp dụng đối với một số giao dịch thu mua vàng, trang sức vàng, trang sức kim cương và kim cương, tùy thuộc từng loại sản phẩm và giá trị giao dịch.

Giao tài sản trước, nhận đủ tiền sau 120 ngày

Nhân viên tư vấn cho biết, sau khi hoàn tất kiểm định và tiếp nhận tài sản, khách hàng được thanh toán trước một phần giá trị giao dịch, phần còn lại sẽ được chi trả theo nhiều đợt trong thời hạn tối đa 120 ngày.

Theo thông tin do nhân viên cung cấp, lộ trình thanh toán được giới thiệu gồm 5 đợt theo tỷ lệ dự kiến 10% - 20% - 25% - 25% - 20%. Tuy nhiên, nhân viên cũng cho biết việc áp dụng cụ thể phụ thuộc từng giao dịch và quy định của doanh nghiệp tại thời điểm thực hiện.

Những nội dung này cũng được thể hiện trên chứng từ giao dịch mà phóng viên tiếp cận.

Theo phản ánh của một số khách hàng, điều khiến họ băn khoăn không chỉ là thời gian chờ kéo dài tới bốn tháng mà còn là cơ chế bảo đảm đối với khoản tiền chưa thanh toán. Khi tài sản đã được chuyển giao nhưng doanh nghiệp mới thanh toán một phần giá trị giao dịch, nhiều khách hàng cho biết họ mong muốn được doanh nghiệp làm rõ cơ chế bảo đảm đối với khoản tiền còn lại cũng như trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo nội dung đã thỏa thuận.

Ở góc độ pháp lý, nhiều ý kiến cho rằng nếu áp dụng cơ chế thanh toán kéo dài, doanh nghiệp cần công khai đầy đủ điều kiện áp dụng, quyền và nghĩa vụ của các bên, đồng thời thông tin rõ cơ chế bảo đảm để khách hàng có đầy đủ căn cứ trước khi quyết định giao dịch.

Chứng từ còn giá trị nếu người ký nghỉ việc?

Từ cơ chế thanh toán kéo dài, một số khách hàng cũng băn khoăn về hiệu lực pháp lý của chứng từ giao dịch.

Theo thông tin phóng viên ghi nhận tại điểm giao dịch, chứng từ mua bán được xác nhận bằng chữ ký của Giám đốc chi nhánh hoặc người có thẩm quyền tại đơn vị giao dịch.

Từ đó, nhiều khách hàng đặt vấn đề: nếu người ký nghỉ việc, chuyển công tác hoặc không còn giữ chức vụ trước thời điểm đến hạn thanh toán thì chứng từ đã ký có còn giá trị hay không; khi đó trách nhiệm thanh toán thuộc về cá nhân người ký, chi nhánh hay pháp nhân doanh nghiệp?

Để trả lời câu hỏi trên, PV Báo Tri thức và Cuộc sống đã có tham vấn với luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh). Theo luật sư Bình, hiệu lực giao dịch cần được xem xét trên cơ sở thẩm quyền của người ký tại thời điểm giao dịch được xác lập.

Nếu người ký được doanh nghiệp giao nhiệm vụ hoặc ủy quyền hợp pháp thì giao dịch được xác lập trong phạm vi thẩm quyền vẫn có giá trị ràng buộc đối với pháp nhân doanh nghiệp. Việc người ký sau đó nghỉ việc, chuyển công tác hoặc thôi giữ chức vụ, về nguyên tắc, không làm mất hiệu lực của giao dịch đã được xác lập hợp pháp.

"Nghĩa vụ thanh toán phát sinh từ giao dịch là nghĩa vụ của doanh nghiệp, không phải của cá nhân người ký. Do đó, khi đến thời hạn đã cam kết, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán theo nội dung đã xác lập", Luật sư Diệp Năng Bình nhận định.

T+120 không phải thông lệ phổ biến

Nói về chính sách thanh toán T+120 của PNJ, PGS.TS Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, cho rằng việc thanh toán kéo dài tới 120 ngày trong giao dịch thu mua vàng từ người dân không phải là thông lệ phổ biến trên thị trường.

Theo ông Long, vàng là tài sản có tính thanh khoản cao, giá được niêm yết và biến động liên tục. Trong các giao dịch mua lại từ người dân, khách hàng thường kỳ vọng được thanh toán ngay sau khi doanh nghiệp hoàn tất việc kiểm định và xác định giá trị tài sản.

"Việc chia khoản thanh toán thành nhiều đợt, chỉ thanh toán một phần khi tiếp nhận tài sản và phần còn lại kéo dài đến 120 ngày, về bản chất là giải pháp quản trị thanh khoản của doanh nghiệp, không phải chuẩn mực thanh toán chung của thị trường", ông Long nhận định.

Theo chuyên gia, trong giao dịch giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, việc thanh toán sau 30, 60, 90 hay 120 ngày có thể được hình thành trên cơ sở tín dụng thương mại. Tuy nhiên, giao dịch giữa doanh nghiệp với người dân có bản chất khác, bởi đa số khách hàng bán vàng nhằm thu hồi tiền để phục vụ nhu cầu chi tiêu hoặc đầu tư.

"Nếu khách hàng đã giao toàn bộ tài sản nhưng mới nhận một phần tiền thì trên thực tế họ đang để doanh nghiệp chậm thanh toán phần giá trị còn lại. Khi đó, rủi ro thanh khoản của doanh nghiệp cũng được chuyển một phần sang người bán tài sản", ông Long phân tích.

Ông Long cũng lưu ý, Nghị định số 232/2025/NĐ-CP chỉ quy định giao dịch mua, bán vàng từ 20 triệu đồng trở lên phải thanh toán qua tài khoản ngân hàng nhằm bảo đảm tính minh bạch và khả năng truy xuất giao dịch, không quy định thời hạn thanh toán 120 ngày đối với các giao dịch thu mua vàng.

Cần cơ chế bảo đảm cụ thể

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, khi doanh nghiệp đã tiếp nhận vàng hoặc kim cương nhưng chưa thanh toán đầy đủ thì phần tiền còn lại đã trở thành nghĩa vụ tài chính đối với khách hàng.

Do đó, doanh nghiệp cần có chứng từ hoặc hợp đồng thể hiện rõ giá mua đã được chốt, số tiền đã thanh toán, số tiền còn phải trả, thời hạn thanh toán và chủ thể chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ.

Đối với các giao dịch kéo dài nhiều tháng, doanh nghiệp cũng nên thiết lập các biện pháp bảo đảm như bảo lãnh thanh toán của ngân hàng, tài khoản ký quỹ, tài sản bảo đảm hoặc quỹ dự phòng thanh toán. Trường hợp không có các cơ chế này, cần thông tin rõ cho khách hàng biết khoản tiền còn lại là khoản phải thu chưa có bảo đảm để người tiêu dùng cân nhắc trước khi quyết định giao dịch.

Đánh giá về khía cạnh pháp lý, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng cơ chế T+120 không trái pháp luật nếu được các bên tự nguyện thỏa thuận và doanh nghiệp đã công khai đầy đủ thông tin trước khi khách hàng giao tài sản.

"Tuy nhiên, điều quan trọng là doanh nghiệp phải chứng minh người tiêu dùng đã được cung cấp đầy đủ thông tin, có thời gian cân nhắc và quyền lựa chọn trước khi ký kết”, ông nói.

Theo chuyên gia, khách hàng cần được cung cấp đầy đủ thông tin để hiểu rõ mình đang tham gia giao dịch có thời hạn thanh toán kéo dài, từ đó cân nhắc trước khi quyết định bán tài sản.