Khám phá - Thể thao

Người phụ nữ tảo tần đứng sau gia tộc danh gia Nguyễn Quý

Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay được trang trọng phụng thờ tại Nhà thờ Chi cụ Đồng Thần, như một biểu tượng của đạo lý uống nước nhớ nguồn và nền móng gia phong.

a1.jpg
Nằm ở phía Tây Hà Nội, Từ Liêm xưa từng được biết đến qua câu ca “Mỗ, La, Canh, Cót tứ danh hương”. Trong không gian văn hiến ấy, Thiên Mỗ nay là làng Đại Mỗ (phường Tây Mỗ, Hà Nội) từ lâu đã được nhắc đến như một vùng đất có truyền thống khoa bảng, nơi nhiều thế hệ danh nhân để lại dấu ấn trong lịch sử.
anh.jpg
Nhắc đến dòng họ Nguyễn Quý làng Thiên Mỗ, sử sách còn lưu giữ câu đối: “Đỉnh giáp nhất môn thiên hạ hữu - Phúc thần tam diệp cổ lai vô”. Tức là: Một nhà có người đỗ đầu khoa bảng, thiên hạ từng có; nhưng ba đời liên tiếp được tôn phong Phúc thần thì xưa nay hiếm có. (Ảnh: XB).
anh-3848.jpg
Tại xóm Đình, làng Đại Mỗ (phường Tây Mỗ, Hà Nội) bên cạnh việc phụng thờ Thành hoàng làng là Thủy Hải Long Vương và Ả Lã Nàng Đê, nhân dân còn phụng thờ Tam Đại vương họ Nguyễn Quý là cha con ông cháu: Nguyễn Quý Đức, Nguyễn Quý Ân, Nguyễn Quý Kính.
anh-9080.jpg
Nhà thờ Tam Đại Vương của dòng họ Nguyễn Quý tại làng Đại Mỗ. Nơi đây đang lưu giữ và trao truyền những giá trị lịch sử, văn hoá của dòng họ qua nhiều thế hệ.
anh-5451.jpg
Trải qua ba đời, ba nhà khoa bảng họ Nguyễn Quý đã liên tiếp giữ những chức vụ trọng yếu (2 đời Tể tướng) trong triều đình Lê - Trịnh.
anh-2625.jpg
Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay, là phu nhân của Quốc sư Nguyễn Quý Ân và là thân mẫu của Đồng Thần Nguyễn Quý Thường. (Ảnh: Nhà thờ Chi cụ Đồng Thần tại xóm Đình, làng Đại Mỗ, phường Tây Mỗ, Hà Nội).
anh-2880.jpg
Sau khi Quốc sư Nguyễn Quý Ân qua đời, Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay cùng Quận Phu nhân Trịnh Thị Trương đã tận tụy chăm lo, nuôi dưỡng người con trai của cụ cả - tức Công vị Đại Vương, Thượng Đẳng Phúc Thần Nguyễn Quý Kính thành tài, trở thành vị Tể tướng của triều đình. (Ảnh: Đạo sắc phong dành cho Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay).
anh-3661.jpg
Không có bảng vàng nào ghi tên người mẹ đã chắt chiu nuôi dưỡng con. Cũng không có chức tước nào có thể đo đếm hết sự hy sinh của người phụ nữ thay người đã khuất chăm lo cho con trẻ. Nhưng với một gia tộc, bà là biểu tượng cho đức hạnh, sự tảo tần và nền móng gia phong giúp dòng họ Nguyễn Quý ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử khoa bảng và triều chính. (Những dấu tích, tư liệu và ký ức về các thế hệ dòng họ Nguyễn Quý được lưu giữ tại nhà thờ Chi cụ Đồng Thần).
anh-8409.jpg
Câu chuyện ở Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay không dừng lại trong khuôn viên một gia đình. Theo tích xưa được lưu truyền, trong những năm tháng lịch sử nhiều biến động, khi cư dân phiêu bạt, xóm làng tiêu điều, vùng đất Địa Hoàng, nay là thôn Trung Hoàng, còn hoang vu, cụ đã đứng ra kêu gọi, chiêu tập nhân dân trở về, cùng nhau khai khẩn đất hoang, khôi phục sản xuất, gây dựng lại xóm làng. Từ vùng đất hoang vu, cuộc sống dần được hồi sinh, người dân trở về an cư, lạc nghiệp. Công lao ấy, qua nhiều thế hệ, không chỉ được kể lại trong gia tộc mà đã trở thành một phần ký ức của cộng đồng.
anh-9073.jpg
Ghi nhớ công lao khai hoang mở đất, người dân Trung Hoàng đã lập đền thờ và kính trọng tôn vinh cụ là Đức Đại Vương.
anh-5682.jpg
Đền thờ tại thôn Trung Hoàng ngày nay là nơi các chi họ Lưu cùng nhân dân địa phương thành kính phụng thờ cụ Nguyễn Quý Thường và thân mẫu.
anh-6334.jpg
Nơi đây vì thế không chỉ là một không gian thờ tự, mà còn là nơi đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được trao truyền qua các thế hệ.
anh-8959.jpg
Ngày 27/9/2026 (tức 17/8 Âm lịch) tới đây, tròn 283 năm ngày húy Tổ mẫu Chi cụ Nguyễn Quý Thường (cụ Đồng Thần), tức Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay. Nhân dịp này, Bản Chi cùng nhân dân thôn Trung Hoàng sẽ tổ chức Lễ dâng hương tưởng niệm Tổ mẫu tại nhà thờ Chi cụ Đồng Thần, xóm Đình, làng Đại Mỗ, phường Tây Mỗ, TP Hà Nội.
back to top