Belisarius (khoảng 505–565) là một trong những danh tướng nổi tiếng nhất của Đế quốc Đông La Mã, hay Byzantine. Ông là nhân vật nổi bật dưới thời Hoàng đế Justinian I, khi triều đình Constantinople theo đuổi tham vọng khôi phục những vùng lãnh thổ từng thuộc Đế quốc La Mã phương Tây.

Ảnh: shorthistoryv

Sự nghiệp của Belisarius bắt đầu nổi bật ở mặt trận phía Đông. Năm 530, ông chỉ huy quân Byzantine đánh bại quân Sasan tại Dara. Tuy nhiên, năm 531, ông lại thất bại trước người Ba Tư ở Callinicum. Những chiến thắng và thất bại đan xen này cho thấy ông không phải một vị tướng “bất bại”, nhưng khả năng tổ chức quân đội và thích ứng với tình hình chiến trường đã giúp ông nhanh chóng trở thành một trong những chỉ huy quan trọng nhất của Justinian.

Năm 532, Constantinople bùng nổ cuộc nổi dậy Nika, đe dọa nghiêm trọng ngai vàng của Justinian. Belisarius cùng Mundus được giao nhiệm vụ đàn áp cuộc nổi dậy. Sau khi tình hình được kiểm soát, Justinian có điều kiện tập trung vào tham vọng lớn hơn: tái chiếm những vùng đất từng thuộc La Mã.

Ảnh: Wikimedia Commons

Năm 533, Belisarius được giao chỉ huy cuộc viễn chinh chống Vương quốc Vandal ở Bắc Phi. Với một lực lượng tương đối nhỏ, ông đổ bộ gần Carthage và nhanh chóng đánh bại vua Vandal Gelimer trong hai trận Ad Decimum và Tricamarum. Carthage thất thủ, còn đến năm 534, Gelimer đầu hàng. Vương quốc Vandal ở Bắc Phi chấm dứt tồn tại, và vùng đất này được đưa trở lại dưới quyền Constantinople.

Thành công ở châu Phi mở đường cho chiến dịch Italy. Năm 535, Belisarius tiến vào Sicily rồi đánh chiếm nhiều thành phố ở miền nam Italy. Năm 536, ông tiến vào Rome. Người Ostrogoth sau đó tập trung lực lượng rất lớn để bao vây thành phố. Belisarius phải phòng thủ Rome trong hơn một năm, trước khi buộc quân Goth rút lui.

Ảnh: Pinterest

Năm 540, ông tiếp tục tiến về phía bắc và chiếm Ravenna, thủ đô của người Ostrogoth, bắt được vua Vitiges. Đáng chú ý, theo các nguồn sử liệu cổ, người Goth từng đề nghị Belisarius trở thành hoàng đế phương Tây. Ông từ chối và trung thành với Justinian, rồi trở về Constantinople.

Tuy nhiên, cuộc chiến Italy chưa kết thúc. Người Goth dưới quyền Totila nổi dậy và giành lại nhiều vùng đất. Belisarius được đưa trở lại Italy nhưng lần này lực lượng của ông quá hạn chế. Ông vẫn tiến hành chiến dịch trong nhiều năm, nhưng không thể hoàn tất cuộc tái chinh phục. Cuối cùng, Narses được giao quyền chỉ huy và giành thắng lợi quyết định trước người Goth vào năm 552.

Những năm cuối đời Belisarius tiếp tục trải qua nhiều thăng trầm. Năm 559, khi người Bulgaria tiến đến gần Constantinople, vị tướng già một lần nữa được triệu tập và tổ chức lực lượng phòng thủ thành phố. Sau đó ông còn bị cáo buộc liên quan đến một âm mưu chống Justinian và bị tước tài sản, nhưng được trả tự do trước khi qua đời năm 565.

Hình ảnh Belisarius mù lòa lang thang xin ăn sau khi bị thất sủng thực ra là một truyền thuyết xuất hiện nhiều thế kỷ sau. Các nguồn sử liệu không xác nhận câu chuyện này. Di sản lịch sử chắc chắn hơn của ông nằm ở những chiến dịch đã đưa Bắc Phi, Sicily, Rome và Ravenna trở lại dưới quyền Constantinople trong một giai đoạn quan trọng của lịch sử La Mã hậu cổ đại.