Hình ảnh khủng long thường gắn với những sinh vật khổng lồ, hung dữ và vô cảm. Nhưng hóa thạch lại kể một câu chuyện khác, ít nhất một số loài có thể đã dành đáng kể thời gian và công sức để nuôi dưỡng thế hệ sau. Các bằng chứng rõ nhất đến từ những tổ trứng, phôi thai, con non và thậm chí cả hóa thạch khủng long trưởng thành được tìm thấy ngay bên cạnh ổ trứng.

Ảnh: animalsake

Một trong những ví dụ nổi tiếng nhất là Maiasaura, loài khủng long mỏ vịt sống vào cuối kỷ Phấn Trắng, khoảng 80–75 triệu năm trước. Tên Maiasaura có nghĩa gần với “thằn lằn mẹ tốt”. Tại Montana, các nhà cổ sinh vật học phát hiện những khu vực làm tổ tập trung với trứng, phôi và xương khủng long non. Sự xuất hiện của con non trong các tổ là một trong những bằng chứng quan trọng cho giả thuyết rằng con trưởng thành có thể đã quay lại chăm sóc chúng sau khi nở.

Điều đặc biệt là khủng long non của một số loài có vẻ không hoàn toàn tự lập ngay sau khi chui khỏi trứng. Các nghiên cứu về Maiasaura cho thấy con non có thể còn phụ thuộc vào tổ trong giai đoạn đầu đời, trong khi chúng phát triển nhanh chóng. Điều này khác với hình ảnh một số loài bò sát hiện đại, chẳng hạn rùa, vốn thường rời tổ và gần như tự sinh tồn ngay sau khi nở.

Ảnh: dinos

Nhưng Maiasaura không phải trường hợp duy nhất. Ở nhóm khủng long chân thú, đặc biệt là các loài có quan hệ gần với chim, bằng chứng còn ấn tượng hơn. Hóa thạch của một số oviraptorosaur được tìm thấy trong tư thế nằm trên ổ trứng, gợi ý rằng chúng có thể đã ấp hoặc bảo vệ trứng. Các nghiên cứu về Troodon cũng cho thấy trứng có thể được ấp bằng sự kết hợp giữa việc chôn một phần trong vật liệu làm tổ và tiếp xúc trực tiếp với cơ thể con trưởng thành. Tuy nhiên, cách thức ấp chính xác vẫn còn được tranh luận.

Thậm chí, một số nhà khoa học cho rằng sự chăm sóc có thể đã kéo dài sau khi con non nở. Việc tìm thấy khủng long non trong các khu vực làm tổ, cùng những đặc điểm giải phẫu cho thấy chúng chưa phát triển hoàn toàn, khiến khả năng được bảo vệ hoặc cung cấp thức ăn trở nên đáng chú ý. Tuy vậy, từ hóa thạch đến hành vi cụ thể như “cha mẹ mang thức ăn về tổ” vẫn là một bước suy luận và không phải trường hợp nào cũng có bằng chứng chắc chắn.

Ảnh: terraplanetearth.

Ngược lại, không phải khủng long nào cũng là những “ông bố, bà mẹ tận tụy”. Một số nhóm, đặc biệt là các loài khổng lồ thuộc nhóm sauropod, có thể đã đẻ trứng rồi rời đi, tương tự chiến lược sinh sản của một số loài bò sát ngày nay. Vì vậy, khủng long không có một kiểu chăm sóc con non duy nhất mà có thể đã sử dụng nhiều chiến lược khác nhau.

Điều thú vị nhất nằm ở mối liên hệ với chim hiện đại. Nhiều đặc điểm sinh sản từng được xem là đặc trưng của chim - làm tổ, ấp trứng, bảo vệ ổ và chăm sóc con non - dường như đã xuất hiện ở một số dòng khủng long không phải chim từ rất lâu trước khi những con chim đầu tiên xuất hiện.

Nói cách khác, khi một con khủng long trưởng thành đứng bên ổ trứng hàng chục triệu năm trước, nó có thể đã thể hiện một hành vi mà ngày nay chúng ta vẫn nhìn thấy ở chim: bảo vệ những sinh vật nhỏ bé sẽ tiếp nối sự sống của chính mình.