Sinh năm 1771 tại Scotland, Mungo Park vốn được đào tạo về y khoa nhưng nhanh chóng bị cuốn hút bởi những vùng đất mà người châu Âu khi ấy còn biết rất ít. Năm 1795, ở tuổi 23, ông nhận nhiệm vụ của Hiệp hội African tiến vào nội địa Tây Phi để tìm hiểu dòng chảy của sông Niger, một trong những con sông lớn nhất châu Phi.

Ảnh: q-files

Park bắt đầu hành trình từ vùng sông Gambia và đi sâu về phía Đông. Đây không phải chuyến đi dành cho những người yếu đuối. Ông phải đối mặt với bệnh tật, khí hậu khắc nghiệt, thiếu lương thực, những nguy hiểm trên đường đi và từng bị bắt giữ. Sau nhiều tháng gian nan, ngày 21/7/1796, Park nhìn thấy sông Niger tại khu vực gần Segou, thuộc Mali ngày nay.

Đối với người châu Âu đương thời, đây là một phát hiện địa lý quan trọng. Tuy nhiên, cần hiểu rằng Park không phải người “phát hiện” Niger theo nghĩa con sông chưa từng được con người biết đến. Các cộng đồng sinh sống tại Tây Phi đã biết, sử dụng và giao thương dọc theo dòng sông từ rất lâu. Giá trị chuyến đi của Park nằm ở việc ông cung cấp cho giới địa lý châu Âu những thông tin và ghi chép trực tiếp về một phần dòng sông.

Ảnh: posterazzi

Điều đáng kinh ngạc là Park chỉ có thể đi dọc theo Niger một đoạn tương đối ngắn trước khi buộc phải quay trở lại. Sau hơn hai năm xa quê, ông trở về Anh vào cuối năm 1797. Cuốn Những chuyến du hành vào các vùng nội địa châu Phi (Travels in the Interior Districts of Africa), xuất bản năm 1799, kể lại chuyến đi và nhanh chóng trở thành một tác phẩm du ký nổi tiếng.

Nhưng Park chưa dừng lại. Năm 1805, ông trở lại Tây Phi với một đoàn thám hiểm lớn hơn, lần này quyết tâm tiếp tục hành trình dọc Niger. Chuyến đi nhanh chóng biến thành thảm họa. Bệnh tật, đặc biệt là sốt và kiết lỵ, khiến phần lớn những người đi cùng ông thiệt mạng. Park tiếp tục di chuyển trên sông Niger cùng một số người còn lại.

Ảnh: meisterdrucke

Năm 1806, tin tức về cái chết của Park mới dần được xác nhận. Theo những thông tin được truyền lại sau đó, ông và các đồng đội đã thiệt mạng trên sông Niger tại khu vực Bussa, nay thuộc Nigeria. Khi đó, ông mới 35 tuổi.

Cuộc đời Mungo Park vì thế chỉ kéo dài ngắn ngủi, nhưng câu chuyện về ông lại trở thành một phần nổi bật của lịch sử thám hiểm châu Phi. Những ghi chép của Park vừa là tài liệu địa lý có giá trị, vừa phản ánh cách người châu Âu cuối thế kỷ XVIII nhìn nhận Tây Phi. Ngày nay, hành trình của ông cũng được xem xét trong bối cảnh rộng hơn của lịch sử khám phá, thương mại và sự mở rộng ảnh hưởng của châu Âu tại châu Phi.

Điều còn lại sau những chuyến đi của Park không chỉ là những đường nét trên bản đồ, mà còn là câu chuyện về một người đã tiến vào một thế giới xa lạ với một chiếc la bàn, vài vật dụng cá nhân và quyết tâm tìm đến dòng sông mà ông chưa từng nhìn thấy.