Dự thảo Thông tư sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học đề xuất từ năm 2027 sẽ không còn điểm cộng do cơ sở đào tạo tự quy định đối với chứng chỉ, thành tích hoặc tiêu chí bổ sung ngoài thang điểm chuẩn. Đây là điều chỉnh cấp thiết nhằm đưa mọi thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành về chung một thước đo, giúp công tác tuyển sinh minh bạch, thực chất và bình đẳng hơn. Để làm rõ vấn đề này, PV báo Tri thức và Cuộc sống đã có cuộc trao đổi với GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học (Bộ GD&ĐT).

Trả lời câu hỏi của phóng viên về việc dư luận đang gọi đề xuất này là “bỏ điểm cộng IELTS” và liệu chứng chỉ ngoại ngữ cùng giải học sinh giỏi có còn giá trị từ năm 2027 hay không, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo khẳng định cách nói “bỏ IELTS” hay “không xét chứng chỉ ngoại ngữ” là hoàn toàn không chính xác. Dự thảo không loại bỏ chứng chỉ ngoại ngữ và cũng không phủ nhận thành tích của học sinh giỏi.

Cụ thể, giá trị của các chứng chỉ và thành tích này vẫn được bảo lưu đúng bản chất. Chứng chỉ ngoại ngữ tiếp tục được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai; chứng minh điều kiện đầu vào của các chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài; hoặc dùng để xem xét miễn giảm học phần, công nhận chuẩn đầu ra. Trong khi đó, thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn được xét tuyển thẳng theo quy định. Từ năm 2027, diện xét tuyển thẳng này cũng không tính vào giới hạn tối đa 3 phương thức xét tuyển của mỗi ngành.

Nội dung cốt lõi của đề xuất là không cộng thêm điểm thưởng ngoài thang đánh giá chính do các trường tự quy định. Nguyên tắc xuyên suốt là một năng lực phải được đánh giá đúng vị trí, ghi nhận một lần và áp dụng cùng một quy tắc cho mọi thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành.

GS.TS Nguyễn Tiến Thảo phân tích thêm, nếu ngoại ngữ là năng lực cốt lõi của ngành học, trường phải đưa môn này thành một hợp phần chính thức trong tổ hợp xét tuyển (thí sinh có thể dùng điểm thi THPT hoặc chứng chỉ quy đổi tương đương). Ngược lại, nếu ngành học chỉ xét tuyển các môn như Toán, Vật lý và Hóa học, việc cộng điểm thưởng tiếng Anh sẽ đưa một tiêu chí không thuộc yêu cầu đầu vào vào để làm thay đổi thứ tự trúng tuyển của thí sinh.

Tương tự, trường hợp tổ hợp đã có sẵn môn Tiếng Anh mà thí sinh lại tiếp tục được cộng điểm nhờ chứng chỉ ngoại ngữ sẽ phát sinh bất hợp lý: cùng một năng lực ngoại ngữ nhưng được tính điểm hai lần. Chứng chỉ có chức năng xác nhận năng lực, không thể mặc nhiên xem là một khoản “điểm thưởng” áp dụng đại trà cho mọi ngành học.

Giải thích về lý do Bộ GD&ĐT quyết định siết chặt việc sử dụng chứng chỉ và điểm cộng vào thời điểm này, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học cho biết một ngành, chương trình đào tạo phải có tiêu chí tuyển sinh thống nhất và mặt bằng điểm đầu vào giữa các phương thức phải tương đương. Từ năm 2023, Bộ đã yêu cầu các trường quy đổi tương đương để giảm chênh lệch; đến năm 2026 tiếp tục khống chế điểm cộng tối đa không quá 10% tổng điểm xét tuyển. Tuy nhiên, việc mỗi trường tự đưa ra khung quy đổi và mức điểm cộng riêng khiến sự khác biệt vẫn rất lớn. Do đó, đề xuất lần này không phải bước ngoặt đột ngột mà là mắt xích tiếp theo trong lộ trình kiểm soát và chuẩn hóa công tác tuyển sinh.

Dữ liệu tuyển sinh năm 2026 đã cho thấy những con số rất đáng suy ngẫm: Hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để lấy điểm cộng, trong đó riêng IELTS chiếm trên 35.900 thí sinh. Mức IELTS 6.0 là phổ biến nhất với 8.318 thí sinh, nhưng lại bị các trường biến tấu thành 26 mức điểm cộng khác nhau. Ở nhóm ngành tốp 5% điểm chuẩn cao nhất (điểm tham chiếu 26,09/30), có tới hơn 30% sinh viên nhập học nhờ điểm cộng; tỷ lệ này ở nhóm ngoài tốp 25% là 9,51%. Đáng chú ý, trong 3 phương thức không có cấu phần ngoại ngữ riêng (xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ, và kết hợp hai kết quả), có tới 51,42% thí sinh được cộng điểm sở hữu điểm thi gốc thấp hơn mức trúng tuyển thực tế của ngành.

Dù các con số này không xác định được từng cặp thí sinh bị thay thế, nhưng cho thấy điểm cộng đang đóng vai trò yếu tố quyết định kết quả tại các ngành cạnh tranh gay gắt, tạo ra sự bất bình đẳng trong tuyển sinh.

Hình 2. Ví dụ minh họa chênh lệch điểm của 362 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để cộng điểm vào ngành xét tổ hợp Toán - Văn - Anh (D01). Đường nét đứt thể hiện điểm tổ hợp D01; đường nét liền thể hiện tổng điểm sau khi cộng điểm năm 2026. Nguồn Bộ GD&ĐT

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, công bằng trong tuyển sinh không phải là chia đều lợi thế, mà là bảo đảm mọi thí sinh cùng dự tuyển vào một ngành phải được đánh giá bằng cùng một tiêu chí. Việc cộng điểm hiện nay đang bộc lộ hai bất cập lớn gây mất công bằng và cần xử lý tháo gỡ ngay.

Thứ nhất là trường hợp ngành không yêu cầu ngoại ngữ nhưng thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh vẫn được cộng điểm. Chẳng hạn, với ngành chỉ xét tuyển khối Toán, Vật lý, Hóa học, một thí sinh có kết quả 3 môn chuyên môn cao hơn vẫn có thể bị trượt trước thí sinh có điểm gốc thấp hơn nhưng được cộng điểm chứng chỉ (như minh họa tại Hình 1). Quyền sử dụng chứng chỉ của một thí sinh không thể làm mất đi quyền được đánh giá công bằng của thí sinh còn lại.

Thứ hai là trường hợp tổ hợp đã có môn Tiếng Anh nhưng chứng chỉ tiếng Anh tiếp tục được dùng để cộng thêm điểm. Khi đó, năng lực ngoại ngữ vừa được phản ánh trong điểm tổ hợp, vừa tạo thêm lợi thế ngoài thang đo (như minh họa tại Hình 2). Một năng lực được tính điểm hai lần sẽ làm sai lệch thứ tự xét tuyển, đặc biệt ở các ngành có điểm chuẩn cao, nơi chênh lệch rất nhỏ cũng có thể quyết định kết quả trúng tuyển hay trượt.

Thực tế hiện nay cho thấy nhiều ngành có điểm chuẩn xấp xỉ 28 điểm nhưng lại áp dụng mức điểm cộng lên tới 1,5. Hệ quả là hàng nghìn học sinh đạt 26,5 đến 28 điểm thi thực tế vẫn không trúng tuyển chỉ vì không có điều kiện kinh tế để thi các chứng chỉ đắt đỏ. Đây là vấn đề cấp bách liên quan trực tiếp đến sự công bằng và cần điều chỉnh ngay. Tự chủ tuyển sinh phải luôn đi cùng trách nhiệm giải trình, không thể hợp thức hóa một tiêu chí làm sai lệch sự cạnh tranh lành mạnh giữa các thí sinh.

Trước những lo ngại của phụ huynh về việc học sinh đã đầu tư thời gian, chi phí học ngoại ngữ sẽ bị thiệt thòi hoặc việc không cộng điểm có thể làm giảm động lực học tiếng Anh, ông Nguyễn Tiến Thảo chia sẻ sâu sắc với tâm lý này nhưng khẳng định quyền sử dụng chứng chỉ để chứng minh năng lực ngoại ngữ không mất đi, và giá trị của việc học tiếng Anh chưa bao giờ bị giảm sút.

Nếu ngành học cần ngoại ngữ, chứng chỉ vẫn được quy đổi để thay thế môn ngoại ngữ trong phương thức xét tuyển. Nếu chương trình giảng dạy bằng tiếng nước ngoài có yêu cầu đầu vào, chứng chỉ vẫn được dùng để xác nhận thí sinh đáp ứng tiêu chí đó. Việc học tiếng Anh là vô cùng cần thiết cho quá trình học đại học cũng như phát triển nghề nghiệp sau này, hoàn toàn không lãng phí.

Chúng ta không nên đồng nhất khái niệm “không được cộng điểm” với “học ngoại ngữ không còn giá trị”. Nếu chứng chỉ chủ yếu được theo đuổi để lấy lợi thế điểm số, việc học dễ bị biến tướng từ phát triển năng lực giao tiếp, học tập thực chất sang luyện thi để đạt một mốc điểm. Chính sách mới hướng tới việc đưa động lực học ngoại ngữ trở lại đúng mục tiêu: học thật, sử dụng được và tạo lợi thế lâu dài cho người học.

Do đó, việc chỉnh sửa dự thảo Thông tư tuyển sinh lần này dựa trên một nguyên tắc xuyên suốt: Năng lực nào cần cho ngành học thì phải được đánh giá trực tiếp, minh bạch và bình đẳng; năng lực nào không thuộc yêu cầu đầu vào thì không nên trở thành điểm cộng làm thay đổi thứ tự xét tuyển của thí sinh.

Tuyển sinh đại học là quá trình lựa chọn đúng người học cho đúng ngành học trên cơ sở năng lực thực chất. Dự thảo sửa đổi quy định tuyển sinh đại học không bỏ chứng chỉ ngoại ngữ mà sử dụng chứng chỉ đúng bản chất; không hạ thấp thành tích học sinh giỏi mà ghi nhận thành tích đúng cơ chế; không thu hẹp cơ hội mà đưa mọi thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành về một thước đo công bằng, minh bạch và có thể kiểm chứng. Việc loại bỏ điểm cộng không phù hợp là bước đi cấp thiết để bảo vệ nguyên tắc cốt lõi đó.