Ngày 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong triển khai các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang. Dự thảo đề xuất nhiều cơ chế đặc biệt để bảo đảm tiến độ các dự án, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm chất lượng, minh bạch và phòng ngừa trục lợi chính sách.
Đề xuất nhiều cơ chế đặc thù để bảo đảm tiến độ
Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình tóm tắt dự thảo Nghị quyết. Theo đó, nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các khó khăn, vướng mắc đối với những dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại khu vực Phú Quốc đã được tổ chức thi công trong thời gian từ tháng 3/2025 đến trước ngày 18/5/2026.
Đối tượng áp dụng gồm các dự án thuộc danh mục được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 948/QĐ-TTg ngày 17/5/2025; hạng mục thuộc dự án đối ứng thanh toán cho nhà đầu tư thực hiện dự án BT Trung tâm tổ chức hội nghị APEC; các dự án có hoạt động khai thác, thu hồi khoáng sản phục vụ thi công.
Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, dự thảo nghị quyết nhằm xử lý các vướng mắc phát sinh do UBND tỉnh An Giang và các nhà đầu tư đã triển khai thi công một số công trình trước khi hoàn tất đầy đủ thủ tục pháp lý. Dự thảo đề xuất 5 nhóm cơ chế đặc thù.
Thứ nhất, cho phép các công trình, dự án tiếp tục thi công trong quá trình hoàn thiện thủ tục nhằm đáp ứng tiến độ cấp bách phục vụ APEC 2027. Chất thải xây dựng được đổ thải tạm thời tại các vị trí do cơ quan có thẩm quyền lựa chọn, có giám sát và hoàn trả mặt bằng sau khi công trình hoàn thành.
Thứ hai, đối với các dự án đã thi công trước nhưng hiện đã hoàn tất các thủ tục pháp lý thì được ghi nhận kết quả thực hiện.
Thứ ba, các dự án đã thi công nhưng vẫn phải tiếp tục hoàn thiện thủ tục sẽ được áp dụng quy trình đơn giản, rút gọn hoặc cơ chế đặc biệt như điều chỉnh quy hoạch theo thủ tục rút gọn; thực hiện dự án đầu tư công, đầu tư kinh doanh theo thủ tục đặc biệt; miễn thi tuyển phương án kiến trúc; khối lượng khoáng sản đã khai thác trước khi cấp phép được tính vào tổng khối lượng cấp phép hoặc được miễn thủ tục cấp phép nếu đã dừng khai thác.
Thứ tư, đối với các dự án đối ứng của dự án BT đã thi công nhưng chưa hoàn thành thủ tục đất đai, dự thảo cho phép giao đất từng phần; xác định giá trị quỹ đất thanh toán theo giá đất cụ thể tại thời điểm phê duyệt hồ sơ thiết kế cơ sở của dự án đối ứng; thời hạn tính giá trị quyền sử dụng đất là 70 năm kể từ thời điểm bàn giao mặt bằng.
Thứ năm, khối lượng, giá trị công trình đã thi công trước khi hoàn thiện thủ tục đầu tư công hoặc đầu tư theo phương thức PPP được ghi nhận khi ký hợp đồng hoặc phụ lục hợp đồng để làm căn cứ nghiệm thu, giải ngân, thanh toán và quyết toán. Kiểm toán Nhà nước sẽ kiểm toán báo cáo quyết toán vốn đầu tư trước khi UBND tỉnh An Giang phê duyệt quyết toán.
Dự thảo cũng quy định HĐND và UBND tỉnh An Giang chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện nghị quyết, bảo đảm không để xảy ra trục lợi chính sách; bảo đảm các dự án đáp ứng tiêu chuẩn, quy chuẩn, chất lượng, hoàn thành đúng tiến độ và vận hành an toàn, hiệu quả. Chính phủ, các bộ, ngành và Kiểm toán Nhà nước thực hiện theo dõi, hướng dẫn, thanh tra, kiểm tra và kiểm toán theo thẩm quyền.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết nghị quyết dự kiến có hiệu lực trong 5 năm. Những dự án đã áp dụng cơ chế đặc thù được tiếp tục thực hiện cho đến khi hoàn thành. Đồng thời, dự thảo quy định cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với người đứng đầu, cán bộ, công chức và các tổ chức, cá nhân tham gia triển khai nếu thực hiện đúng chức trách, không vụ lợi, không tham nhũng trong quá trình thực thi công vụ.
Đề nghị tăng cường cơ chế kiểm soát chất lượng và minh bạch
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết trên cơ sở yêu cầu thực tiễn và cơ sở chính trị mà Chính phủ đã nêu.
Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ hơn phạm vi, đối tượng áp dụng; xác định cụ thể số lượng dự án, tiêu chí lựa chọn, căn cứ xác định mốc thời gian từ tháng 3/2025 đến ngày 18/5/2026 và các thủ tục pháp lý còn thiếu. Trường hợp cần thiết, nên quy định cụ thể danh mục dự án và cơ chế được áp dụng ngay trong nghị quyết để bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và tránh mở rộng phạm vi điều chỉnh.
Đối với các dự án đã thi công khi chưa hoàn thiện thủ tục về đầu tư công, PPP hoặc đầu tư, cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung điều kiện chỉ cho phép tiếp tục thi công khi các hạng mục đã có thiết kế bản vẽ thi công được tư vấn độc lập thẩm tra theo quy định của Luật Xây dựng năm 2025.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị làm rõ căn cứ pháp lý của việc áp dụng trình tự, thủ tục đặc biệt; đánh giá tác động của các cơ chế đặc thù như xác định tiến độ từ thời điểm bàn giao mặt bằng hay miễn thông báo khởi công nhằm bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành.
Về lĩnh vực xây dựng, cơ quan thẩm tra cho rằng việc miễn, rút gọn một số thủ tục không chỉ là vấn đề cải cách hành chính mà còn liên quan trực tiếp đến cơ chế kiểm soát chất lượng và an toàn công trình. Do đó, cần bổ sung cơ chế thay thế để kiểm soát chất lượng; xác định rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong công tác kiểm tra, thẩm định, giám sát, nghiệm thu và xử lý rủi ro.
Ủy ban cũng đề nghị rà soát cơ sở pháp lý và thẩm quyền khi phân cấp cho UBND tỉnh An Giang trong lĩnh vực xây dựng, đặc biệt đối với việc chấp thuận áp dụng tiêu chuẩn nước ngoài hoặc tiêu chuẩn quốc tế cho các công trình sử dụng công nghệ mới; đồng thời nghiên cứu quy định chuyển tiếp đối với các công trình đã triển khai.
Đối với các vướng mắc liên quan đến đất đai, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ các cơ chế đặc thù về quản lý, sử dụng quỹ đất lấn biển; làm rõ phạm vi áp dụng, rủi ro của việc giao, cho thuê đất khi chưa hoàn thành nghiệm thu, quyết toán; rà soát quy định về sử dụng đất lấn biển để thanh toán hợp đồng BT, thời điểm xác định giá đất và trách nhiệm của các bên nhằm bảo đảm không thất thoát tài sản nhà nước, phù hợp với pháp luật hiện hành và bảo đảm an toàn công trình.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát các nội dung, chính sách cần báo cáo, xin ý kiến cấp có thẩm quyền trước khi trình Quốc hội xem xét, quyết định.
