Việc sửa đổi nhằm hoàn thiện thể chế, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
Bổ sung nhiều quy định mới về phổ biến, giáo dục pháp luật
Sáng 3/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Theo Tờ trình, việc sửa đổi hai luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và hoàn thiện chế định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành pháp luật.
Dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) gồm 5 chương, 39 điều, tập trung hoàn thiện trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Trong đó, dự thảo bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan báo chí, cơ quan của Quốc hội; quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, ngành và Chủ tịch UBND các cấp; đồng thời bổ sung trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý, luật sư, luật gia, người sử dụng lao động và các chủ thể liên quan nhằm huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị.
Dự thảo cũng kế thừa mô hình Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở Trung ương và cấp tỉnh; đồng thời giao người đứng đầu bộ, ngành và Chủ tịch UBND cấp xã quyết định thành lập Hội đồng khi cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Đáng chú ý, dự thảo mở rộng nhóm đối tượng đặc thù được ưu tiên trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, bổ sung người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người chấp hành xong án phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng; đồng thời ưu tiên người lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất và lao động có mức lương tối thiểu vùng. Dự thảo cũng quy định ưu tiên nguồn lực tương xứng cho nhóm đối tượng này.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định về truyền thông chính sách, thúc đẩy các phương thức phổ biến pháp luật gắn với chuyển đổi số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo; đồng thời quy định các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp phải đưa kiến thức pháp luật liên quan đến ngành nghề đào tạo vào giảng dạy.
Đề xuất sửa đổi nhiều nội dung về bồi thường của Nhà nước
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Chính phủ đề xuất sửa đổi, bổ sung 35 điều với 6 nhóm chính sách lớn.
Một nội dung đáng chú ý là sửa đổi nguyên tắc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước. Chính phủ đề xuất hai phương án để Quốc hội xem xét.
Theo phương án 1, trường hợp luật khác có quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì áp dụng theo luật đó. Theo Chính phủ, quy định này giúp khắc phục chồng chéo pháp luật, tạo sự linh hoạt trong hoạt động lập pháp và hạn chế việc phải sửa đổi nhiều luật.
Phương án 2 giữ nguyên quy định hiện hành, theo đó việc bồi thường của Nhà nước chỉ thực hiện theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Dự thảo cũng sửa đổi quy định về cơ quan giải quyết bồi thường trong tố tụng hình sự; đơn giản hóa thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường, tăng thời hiệu khởi kiện; quy định rõ nguồn kinh phí bồi thường theo cấp ngân sách; bổ sung các trường hợp được miễn trách nhiệm hoàn trả đối với người thi hành công vụ như lập công lớn, mắc bệnh hiểm nghèo hoặc gặp hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn.
Cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành nhưng đề nghị tiếp tục hoàn thiện
Thẩm tra hai dự án luật, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung; đánh giá các dự thảo phù hợp chủ trương của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất của hệ thống pháp luật và thúc đẩy chuyển đổi số. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát để bảo đảm tính đồng bộ, đánh giá đầy đủ nguồn lực thực hiện và tác động đối với ngân sách nhà nước.
Đối với dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật, nhiều ý kiến đề nghị quy định rõ cơ sở pháp lý thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã; làm rõ tiêu chí xác định đối tượng đặc thù; đồng thời quy định chặt chẽ hơn về nguyên tắc truyền thông chính sách để tránh chồng chéo với hoạt động lấy ý kiến trong quá trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật.
Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành giữ nguyên nguyên tắc áp dụng pháp luật như quy định hiện hành nhằm bảo đảm minh bạch và tránh mở rộng thiếu căn cứ phạm vi trách nhiệm bồi thường. Đồng thời, nhiều ý kiến đề nghị chưa mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực quản lý thuế do cần đánh giá kỹ tác động đến ngân sách, nguồn nhân lực và hiệu quả quản lý nhà nước.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đánh giá hồ sơ, trình tự, thủ tục xây dựng hai dự án luật cơ bản đáp ứng yêu cầu của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến.
