Kể từ năm 2003, Iraq luôn cố gắng giữ thế cân bằng với cả Mỹ và Iran, tìm cách tránh trở thành chiến trường cho các cường quốc đối địch. Tuy nhiên, tình thế trở nên khó khăn hơn đối với nước này kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành cuộc tấn công nhằm vào Iran cuối tháng 2/2026.

Gần đây, Ả Rập Xê Út cáo buộc các nhóm vũ trang ở Iraq sử dụng máy bay không người lái để tấn công các cơ sở dầu mỏ của nước này. Riyadh đáp trả, nhắm vào căn cứ của Lực lượng Huy động Nhân dân (PMF) thân Iran ở Iraq. Theo AP, PMF trên danh nghĩa là một phần của lực lượng an ninh Iraq nhưng thường hoạt động độc lập, ngoài tầm kiểm soát của nhà nước. Nhóm này cũng bị cáo buộc đã tấn công lực lượng Mỹ đóng tại Iraq.

Chính phủ Iraq đã cho các nhóm vũ trang phi nhà nước thời hạn đến cuối tháng 9 để giải giáp, nhưng một số nhóm mạnh nhất - và thân cận nhất với Iran - tuyên bố họ không có ý định làm như vậy.

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng ca ngợi Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Iraq có thể phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng từ phía Mỹ để kiềm chế lực lượng PMF, và việc đối đầu trực tiếp với họ có thể dẫn đến bất ổn nội bộ.

Các nhóm vũ trang ở Iraq phủ nhận cuộc tấn công vào Ả Rập Xê Út

Riyadh cáo buộc lực lượng thân Iran tại Iraq đã tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hôm 27-28/7, trong đó nhắm vào các cơ sở dầu mỏ của Ả Rập Xê Út. Tuy nhiên, nhóm vũ trang ở Iraq phủ nhận mọi vai trò trong cuộc tấn công. Nhóm Kháng chiến Hồi giáo ở Iraq, vốn được Iran hậu thuẫn, mô tả những tuyên bố của Ả Rập Xê Út là "bịa đặt" và là "một nỗ lực nhằm biện minh cho sự bất lực của họ trong việc đáp trả các cuộc tấn công do lực lượng Houthi ở Yemen tiến hành.

Hội đồng An ninh Quốc gia Iraq lên án các cuộc tấn công của Mỹ và Ả Rập Xê Út khi đã khiến nhiều người vô tội thiệt mạng và bị thương.

"Các cuộc tấn công diễn ra trong khi Chính phủ Iraq đang tích cực điều tra và cố gắng giải quyết những lo ngại của Ả Rập Xê Út và Mỹ", Hội đồng nhấn mạnh.

Lực lượng Huy động Nhân dân cho biết cuộc tấn công đã khiến ít nhất 20 thành viên của họ thiệt mạng và 32 người bị thương.

Tổng thống Al-Zaidi dự kiến đến thăm Ả Rập Xê Út vào ngày 30/7, nhưng chuyến đi đã bị hoãn vô thời hạn sau khi xung đột nổ ra.

Vấn đề nan giải đối với Chính phủ Iraq

Ông Al-Zaidi lên nắm quyền sau nhiều tháng bế tắc kể từ cuộc bầu cử quốc hội năm ngoái. Ông được ủng hộ bởi một liên minh các đảng phái Shia có quan hệ gần gũi với Iran, và cũng nhận được sự ủng hộ của Tổng thống Trump, người đã chào đón ông tại Nhà Trắng gần đây.

Thủ tướng Iraq đã cam kết giải giáp các nhóm vũ trang phi nhà nước, nói rằng họ sẽ không còn lý do gì để giữ vũ khí sau ngày 30/9 - hạn chót để quân đội Mỹ đóng tại Iraq hoàn tất việc rút quân.

Nhưng Iraq đang đối mặt với tình thế khó xử tương tự như Lebanon, nơi Chính phủ đang chịu áp lực ngày càng tăng để giải giáp lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Nếu họ hành động quá quyết liệt, điều đó có thể gây ra xung đột ở các quốc gia có lịch sử nội chiến. Nếu hành động quá chậm, họ có thể "chọc giận" Mỹ.

Tình thế khó khăn của Iraq, ở một khía cạnh nào đó, "dễ thở" hơn vì một số phe phái thuộc Lực lượng Huy động Nhân dân có thể được sáp nhập vào lực lượng vũ trang và hoàn toàn nằm dưới sự chỉ huy của quân đội Iraq. Nhưng những nhóm khác như Kataib Hezbollah - đặc biệt thân thiết với Iran - đã từ chối.

“Ai cũng biết rằng đây là một quá trình sẽ mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Và chỉ có một số nhóm đồng ý”, Lahib Higel, một chuyên gia tại International Crisis Group, nói về nỗ lực giải trừ vũ khí.

PMF từng tham gia cuộc chiến chống phiến quân IS

Lực lượng Huy động Nhân dân là một liên minh chủ yếu gồm các nhóm vũ trang Hồi giáo Shia, được Iran hậu thuẫn, tham gia cuộc chiến chống lại tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) sau khi IS chiếm giữ nhiều vùng lãnh thổ rộng lớn ở Iraq vào năm 2014.

Trong cuộc chiến chống IS, PMF là đồng minh bất đắc dĩ của liên minh quốc tế do Mỹ dẫn đầu chống lại nhóm phiến quân này. Năm 2016, Iraq chỉ định PMF là một “lực lượng quân sự độc lập” trong lực lượng vũ trang, nhưng nhiều phe phái vẫn duy trì tính tự trị cao.

Chuyên gia Lahib Higel cho biết mặc dù chính thức báo cáo cho bộ chỉ huy quân sự Iraq, hầu hết các lữ đoàn của Lực lượng Huy động Nhân dân “về cơ bản vẫn giữ nguyên cấu trúc chỉ huy như khi họ còn là các nhóm riêng lẻ”.

Được biết, kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, các lực lượng thân Iran tại Iraq thường xuyên tấn công các căn cứ quân sự và cơ sở ngoại giao của Mỹ cũng như các địa điểm khác trong khu vực, bao gồm cả cơ sở hạ tầng năng lượng.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Houthi tấn công tàu chở hàng trên Biển Đỏ hồi năm 2025