Thứ 5, 15/11/2018
Đường dây nóng: 0327 216 216

Lễ cúng “Hòn đá thần” của người Hà Nhì

Dọc đường - 09/02/2018 11:45
Lễ cúng “Hòn đá thần” của người Hà Nhì

Nghệ nhân Ly Seo Chơ chỉ vào “Hòn đá thần” trong căn bếp của người Hà Nhì ở xã Y Tý.

Hòn đá có ý nghĩa làm chủ đất, không chỉ tết mà mỗi khi vào nhà mới đều phải cúng thần bếp.

“Sau này tôi mà già yếu về thế giới bên kia thì các con tôi phải kiêng 3 năm không được đi cúng những lễ quan trọng của bản. Còn nếu tôi chết ở ngoài bản thì phải kiêng đến tận 9 năm”, Ông Ly Seo Chơ

Thần bếp

Bên ánh lửa bập bùng, nghệ nhân Ly Seo Chơ (72 tuổi, thôn Lao Chải 1, xã Y Tý, Lào Cai) nói như đinh đóng cột: “Hòn đá mang về thờ phải được đào dưới đất lên, nơi nào con người chưa giẫm đạp hay đốt lửa thì mới lấy. Cứ tết đến chúng tôi lại phải cúng một lần.

Gia đình tôi ở đây ba thế hệ rồi nhưng hòn đá vẫn còn y chỗ cũ, không ai dám xê dịch dù chỉ vài centimet”.

“Hòn đá thần” thường cao khoảng 40cm, rộng hơn 20cm, được chôn sâu trong bếp cạnh nơi nấu nướng đồ ăn.

“Nếu thiếu đi hòn đá, con cháu gặp chuyện không may thì không thể trách ai được. Nhà có thể làm rộng ra hoặc phá đi làm lại nhưng hòn đá vẫn được giữ đúng vị trí. Ai để chân lên là có tội, sẽ bị ốm đau” – ông Chơ khuyên nhủ.

Người Hà Nhì tâm niệm: có chủ bếp gia đình mới khỏe mạnh, làm việc gì cũng xuôi. Nếu trong trường hợp phải chuyển đi nơi khác, phải làm lễ mang hòn đá đi. Chủ bếp đánh dấu nơi người Hà Nhì đã đến khai hoang, sinh con đẻ cái.

Ông Phu Pé Luy (51 tuổi, thôn Lao Chải 1) nói: “Tối 30, người Hà Nhì thắp hương khấn thần bếp, sau đó thắp hương ở tất cả các cửa, ngay cả chuồng trâu, chuồng lợn cũng phải cắm hương.

Thắp hương để trời đất sáng vì người Hà Nhì (thường sống ngang tầm mây) hay bị mây mù bao phủ vào dịp cuối năm. Mong trời sáng để ra năm còn lên nương cấy lúa, đi xa làm ăn”.

Ngoài “thần đá”, kỷ vật không thể thiếu trên gác bếp của mỗi gia đình là hàm lợn. Người Hà Nhì gọi hàm lợn là Gà Bả Ngư. Gia đình nào nhiều hàm lợn có nghĩa là cuộc sống ấm no, ăn tết to.

Sau khi mổ lợn, nhà nào cũng để một cái hàm lợn treo lên gác bếp. Người Hà Nhì nói treo hàm lợn thể hiện sự no ấm, khẳng định đã ăn bao nhiêu cái tết.

Tết thiếu nhi

Kết thúc Tết Nguyên đán khoảng 2 tuần, người Hà Nhì lại chọn ngày để đón Tết thiếu nhi. Năm nay Tết thiếu nhi sẽ tổ chức giữa tháng giêng nhưng có năm thì cuối tháng giêng dựa vào cách tính của người Hà Nhì.

Trong Tết thiếu nhi, trẻ em được vui chơi, mặc quần áo mới và người lớn phải ở nhà “phục vụ” trẻ nhỏ.

Tết đến, người già mừng tuổi cho con cháu bằng trứng luộc đã nhuộm màu. Trẻ nhỏ ở những bản khác đến chơi cũng sẽ được tặng trứng. Sau Tết thiếu nhi, cứ 12 ngày mỗi gia đình sẽ cúng một lần, cúng hết 3 lần sẽ kết thúc…

Để đón nhận những điều may mắn cho năm mới, hằng năm người Thái Trắng (xã Mường So, huyện Phong Thổ, Lai Châu) lại tập trung ra khu vực sông suối cạnh bản để làm lễ gội đầu. Nhiều ngày lễ, tết trong năm nhưng đến Tết Nguyên đán người Hà Nhì vẫn ăn to.

Trước tết họ thường sửa sang nhà cửa, chuẩn bị gạo, rượu, đồ ăn. Lợn chuẩn bị nuôi từ đầu năm để tết đến thì mổ.

Người Hà Nhì có rất nhiều lễ hội trong năm. Trưởng thôn Lao Chải 1 (xã Y Tý) là anh Chu Che Sá bảo rằng người Hà Nhì đã bỏ bớt một vài lễ hội để lo đi làm ăn xây dựng kinh tế nhưng ngoài Tết Nguyên đán và Tết thiếu nhi thì còn có lễ Khu Già Già (tháng 6).

Lễ này cả bản sẽ góp tiền mua trâu để mổ, cúng cầu mong cho mùa màng tốt tươi. Đến tháng 11 thì có lễ Ga Tho Tho, lễ này chỉ riêng người Hà Nhì mới có. Ngoài ra có thêm một số lễ cúng nhỏ tháng 8, tháng 9 như: ăn lúa mới, ăn nếp mới…

Hàm lợn được treo trong bếp mỗi gia đình người Hà Nhì ở xã Y Tý.

Sống thử và cất nhà đón xuân

Người Hà Nhì ở nơi mây mù nên dịp tết trai gái thường hẹn hò nhau lên những khu vực có ánh nắng mặt trời để nhảy dây, hát giao duyên. Không chỉ người Hà Nhì mà người Mông, người Dao ở Y Tý cứ tết đến thường tụ họp thành từng nhóm để chơi trò chơi, tìm bạn tình.

Anh Phà Hờ Chuy (23 tuổi) nói: “Bọn mình cứ hẹn nhau từ trước tết, sau đó đi xuống vùng thấp hơn như Mường Hum hoặc A Mú Sung du xuân. Trai gái đưa nhau đi chơi, ai yêu nhau sâu đậm có thể ngủ thử với nhau.

Nếu ngủ thử mà thấy hợp nhau thì nhà trai sẽ mang gạo, thịt lợn, gà sang để hỏi nhà gái xin con về làm dâu. Đám cưới sẽ được tổ chức vào mùa xuân, lúc nhiều loài hoa rừng đua nhau bung nở…”.

Sau khi cưới nhau, hai vợ chồng sẽ làm ăn dành dụm để cất nhà. Anh Phu Gió Sứ cho biết đang có rất đông anh em họ hàng của anh đến dựng mái nhà cho anh để năm nay anh sẽ đón xuân trong ngôi nhà mới.

Anh Sứ khoe: “Nhà mình làm hơn hai tháng rồi, cố gắng xong đúng dịp tết để vợ con cùng vui. Ngoài gà, rau, đậu thì mình cũng chuẩn bị con lợn 70kg. Khách đến chơi tết sẽ được uống rượu ngô, rượu thóc men lá rừng và thưởng thức những món ăn do chính tay vợ mình nấu…”.

Người Hà Nhì cùng nhau giúp gia đình anh Phu Gió Sứ dựng nhà để đón tết.

Chó ăn trước, người ăn sau

Tương truyền trong một trận lũ lớn đã cuốn trôi hết ngô, lúa khiến người Hà Nhì mất kế sinh nhai. Bất ngờ vào một đêm trăng sáng, các cụ già trong bản nhìn thấy một con chó ngủ trên mỏm đá gần với mặt trăng, đuôi mang theo mấy hạt thóc.

Từ mấy hạt thóc đó, giống được gây thành ruộng lúa tốt tươi để cứu đói và nuôi sống dân bản. Chính vì vậy mà từ đó đến nay người Hà Nhì luôn truyền miệng sự tích này và dặn con cháu phải xem con chó là vật cứu tinh trong đời sống vật chất lẫn tinh thần.

Ngày tết, mỗi khi cúng xong thần bếp, đồ lễ một phần nhỏ sẽ được bỏ ra bát cho chó ăn trước rồi sau đó người mới được ăn.

Ngoài ra người Hà Nhì còn kiêng không ăn thịt ngựa vì họ quan niệm con ngựa là bạn đã giúp họ thồ chở hàng và ngày tết ngựa cũng sẽ được ăn cháo và đồ ăn ngon…

Hoàng Bách (tổng hợp)


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan: Tìm kiếm đối tác, chiến hữu cũng qua bàn nhậu, thật buồn!

(khoahocdoisong.vn) - "Tìm kiếm đối tác cũng qua bàn nhậu, bạn bè phải nhậu cũng mới được coi là chiến hữu… Xã hội phát triển có biết bao việc để làm mà cứ say sưa, thật buồn", đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TPHCM) chia sẻ quan điểm về dự thảo Luật phòng chống tác hại rượu bia.

Nguyên tắc ăn uống cho người bệnh

Chế độ ăn có vai trò rất quan trọng đối với người bệnh đái tháo đường. Vậy người bệnh nên lựa chọn thực phẩm như thế nào để đảm bảo duy trì ổn định bệnh, tạo một cuộc sống cân bằng, khoẻ mạnh?

Cuối tuần lại đón gió mùa đông bắc

(khoahocdoisong.vn) - Khoảng ngày 17 và 18/11 (thứ bẩy và chủ nhật), các tỉnh miền Bắc có khả năng chịu ảnh hưởng của một đợt gió mùa đông bắc mạnh khiến trời chuyển mưa trong chiều và đêm 17, kéo dài sang ngày 18/11 ở Bắc Bộ

Ngọc trúc trị âm hư

(khoahocdoisong.vn) - Theo Đông y, ngọc trúc vị ngọt, tính hơi hàn; vào phế, vị. Có tác dụng tư âm nhuận phế, sinh tân dưỡng vị, trừ phiền chỉ khát.

10 lý do khiến xe tự lái chưa được đón nhận

Xe tự lái an toàn hơn, sạch sẽ và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên hàng loạt rào cản về kỹ thuật cũng như kinh tế khiến loại xe này chưa phù hợp với thế giới trong 10 năm tới.

Món ăn từ ba ba bổ huyết, thanh nhiệt

Theo Đông y, ba ba vị ngọt, tính bình; vào can, thận. Có tác dụng tư âm dưỡng huyết, lương huyết thanh nhiệt, bổ thận cường kiện gân cốt. Dùng cho các trường hợp sốt nóng, đau nhức xương khớp do phong thấp, hội chứng lỵ mạn tính, huyết khối, huyết trắng, các dạng u bướu sưng nề.

 Làm sao để vừa ăn ngon mà vẫn vừa giữ dáng và trẻ khoẻ

(khoahocdoisong.vn) - Trước tình trạng bệnh tật gia tăng do thực phẩm, ngày nay, người dân ngày càng quan tâm nhiều hơn tới sức khỏe của mình.

Mới nhất

Cảnh giác ngộ độc mật động vật

Sức khỏe A-Z - Hồng Linh - 20:15 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) -Mật động vật được dùng làm thuốc trong y học hiện đại và y học cổ truyền. Tác dụng chủ yếu của mật là giảm đau, kích thích tiêu hóa, lợi tiểu, tiêu sưng, diệt khuẩn… Đông y thường dùng ngoài chữa vết thương nhưng hiện nay nhiều người dùng uống, dẫn đến ngộ độc nguy hiểm tính mạng.

Chế biến trứng gà thế nào là tốt nhất?

Món ăn bài thuốc - Hồng Linh - 20:13 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Trứng là một trong những loại thực phẩm dinh dưỡng quen thuộc và phổ biến với tất cả mọi người hàng ngày. Tuy nhiên các cách chế biến trứng khác nhau mang lại những giá trị dinh dưỡng khác nhau. Ngay cả thời gian chế biến cũng ảnh hưởng đến việc hấp thu dinh dưỡng...

Tranh luận khoa học về thuốc từ “thịt người”

Y học và đời sống - Tuyết Vân - 20:08 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Sau khi Nigeria báo động có hàng trăm nghìn viên thuốc “thịt người” nguồn gốc từ Trung Quốc xuất hiện trên thị trường nước này, dư luận xôn xao nhiều ý kiến trái chiều. Thuốc từ “thịt người” ở đây là nhau thai mà Đông y gọi là tử hà sa vốn không phải là xa lạ trong y học.  

Ngọc trúc trị âm hư

Cây thuốc quanh ta - Hồng Linh - 20:06 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Theo Đông y, ngọc trúc vị ngọt, tính hơi hàn; vào phế, vị. Có tác dụng tư âm nhuận phế, sinh tân dưỡng vị, trừ phiền chỉ khát.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan: Tìm kiếm đối tác, chiến hữu cũng qua bàn nhậu, thật buồn!

Trò chuyện - Mai Loan - 19:00 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - "Tìm kiếm đối tác cũng qua bàn nhậu, bạn bè phải nhậu cũng mới được coi là chiến hữu… Xã hội phát triển có biết bao việc để làm mà cứ say sưa, thật buồn", đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn TPHCM) chia sẻ quan điểm về dự thảo Luật phòng chống tác hại rượu bia.

10 lý do khiến xe tự lái chưa được đón nhận

Cánh cửa tri thức - 18:43 14/11/2018
Xe tự lái an toàn hơn, sạch sẽ và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên hàng loạt rào cản về kỹ thuật cũng như kinh tế khiến loại xe này chưa phù hợp với thế giới trong 10 năm tới.

Món ăn từ ba ba bổ huyết, thanh nhiệt

Sức khỏe A-Z - 18:40 14/11/2018
Theo Đông y, ba ba vị ngọt, tính bình; vào can, thận. Có tác dụng tư âm dưỡng huyết, lương huyết thanh nhiệt, bổ thận cường kiện gân cốt. Dùng cho các trường hợp sốt nóng, đau nhức xương khớp do phong thấp, hội chứng lỵ mạn tính, huyết khối, huyết trắng, các dạng u bướu sưng nề.

Nguyên tắc ăn uống cho người bệnh

Sức khỏe A-Z - 18:30 14/11/2018
Chế độ ăn có vai trò rất quan trọng đối với người bệnh đái tháo đường. Vậy người bệnh nên lựa chọn thực phẩm như thế nào để đảm bảo duy trì ổn định bệnh, tạo một cuộc sống cân bằng, khoẻ mạnh?

Tắc ruột khi ăn trái hồng giòn sai cách

Đông y - 18:21 14/11/2018
Để tăng phần hiểu biết những lợi ích và những điều cần khuyến cáo khi ăn trái hồng, chúng ta cần trang bị một số kiến thức khi dùng trái hồng.

Trà thảo mộc Hoàn Hồng Chi - Lựa chọn của những người muốn tăng cân

Sức khỏe A-Z - tin tài trợ - 17:04 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Muốn tăng cân người gầy phải dựa trên 4 tác động: thanh lọc cơ thể, ổn định tiêu hóa, điều hòa sinh hoạt và tăng cường thể trạng.

Bật mí cách chữa rối loạn tiền đình bằng bài thuốc Nam gia truyền 8 đời

Gia truyền trị bệnh - Kim Nhật - 16:43 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Rối loạn tiền đình là một bệnh liên quan tới quá trình điều khiển cơ thể của hệ thần kinh. Triệu chứng chung của bệnh rối loạn tiền đình là người bệnh thường xuyên có cảm giác đau đầu, chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn, ù tai...

Bệnh viên quận cứu sống ngoạn mục một cụ bà không thể chuyển viện

Khỏe A-Z - 14:51 14/11/2018
Cụ bà 81 tuổi bị nguy kịch, nằm ngoài khả năng chuyên môn của Bệnh viện quận 11 (TP.HCM), nhưng nếu chuyển lên tuyến trên thì khả năng bệnh nhân tử vong trên đường. Các bác sĩ ở đây quyết định giữ lại, dùng hết khả năng có thể và đã cứu sống thành công bệnh nhân trong gang tấc.

Đặc điểm nổi bật của bướm khế

Hỏi đáp - Thu Hà - 14:25 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Bướm khế thường có kích thước lớn, sải cánh dài. Đột loài bướm đẹp vẫn được người ta sử dụng để trưng bày hoặc sử dụng trong việc giảng dạy. Loài bướm này có một số đặc điểm như có màu nâu hơi ngả sang vàng, cánh to, trên cách có các hình vẽ, hoa văn đẹp...

Đừng biến thiết bị điện thành ổ vi khuẩn và bụi

Khoa học thường thức - Sơn Hà - 14:20 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Nhiệt độ hạ cũng là lúc quạt, điều hòa… không dùng đến. Bạn sẽ xử lý thế nào, điều hòa chỉ cần ngắt điện, quạt để gọn vào một chỗ… Theo các chuyên gia, cách “đối xử” với các thiết bị điện kiểu này sẽ khiến chúng nhanh hỏng, thậm chí trở thành nơi cho vi khuẩn, nấm mốc, bụi bẩn… làm ổ. Điều đáng nói, bạn có thể tự vệ sinh các thiết bị này tại nhà một cách rất đơn giản.

Nguyên nhân gây ngứa đầu, khô tóc

Hỏi đáp - Thu Hà - 14:09 14/11/2018
(khoahocdoisong.vn) - Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng ngứa đầu, khô tóc… như thời tiết, nhiễm vi khuẩn, vi nấm, sử dụng các sản phẩm xử lý tóc (thuốc nhuộm, duỗi, uốn) và chăm sóc tóc (dầu gội, dầu xả, hấp dầu) chưa phù hợp gây kích ứng da đầu.
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO