Thời điểm này, hàng triệu trẻ em trên cả nước đang trong thời gian nghỉ hè sau một năm học nhiều áp lực. Cũng là thời điểm nhiều phụ huynh lo lắng để làm sao các con có một kỳ nghỉ hè an toàn, không chỉ trước những rủi ro như đuối nước, tai nạn…mà còn là những rủi ro qua môi trường mạng.
Chị Đỗ Thị Huế, một phụ huynh tại TP Hải Phòng bày tỏ lo ngại, dịp nghỉ hè con vẫn thường xuyên tiếp cận môi trường mạng qua các thiết bị như điện thoại, laptop… để phục vụ việc ôn luyện và chuẩn bị cho kiến thức năm học tới. Tuy nhiên, điều chị lo lắng khi con cái tiếp xúc môi trường mạng với nhiều cạm bẫy, rủi ro trong khi cha mẹ lại bận việc ở công ty không thể theo dõi giám sát thường xuyên.
Theo một khảo sát của Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thuộc Bộ Công an thực hiện với gần 2.800 trẻ em tại 16 tỉnh, thành phố cho thấy, 100% trẻ em tham gia khảo sát cho biết từng gặp ít nhất một dạng rủi ro trên không gian mạng.
Mới đây, chuyên gia an ninh mạng Ngô Tuấn Anh, Chủ tịch Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và chuyên gia An ninh mạng Việt Nam, CEO Công ty an ninh mạng SafeGate cảnh báo, trẻ em không chỉ vô tình tiếp cận các nội dung xấu độc trên mạng xã hội mà còn phải đối mặt với một nguy cơ mới, tinh vi và nguy hiểm hơn nhiều. Đó là việc các đối tượng xấu đang lợi dụng mạng xã hội, game online và ứng dụng nhắn tin để tiếp cận trẻ em, tạo lòng tin rồi từng bước thao túng tâm lý, cô lập trẻ khỏi gia đình và người thân.
Theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Tuấn Anh, trẻ em ngày nay tiếp cận Internet rất sớm, thời lượng sử dụng thiết bị ngày càng lớn, trong khi năng lực tự bảo vệ, nhận diện rủi ro và xử lý tình huống của các em chưa được trang bị tương xứng.
“Không gian mạng không còn là một môi trường tách biệt với đời sống thực. Việc học tập, giải trí, kết bạn, tiêu thụ nội dung, thậm chí hình thành quan điểm sống của trẻ đều đang diễn ra trên nền tảng số. Nếu môi trường đó không an toàn, tác động đối với trẻ không chỉ dừng lại ở việc xem phải một nội dung xấu độc mà có thể ảnh hưởng tới tâm lý, hành vi, quan hệ xã hội, quyền riêng tư và sự phát triển lâu dài”, ông Ngô Tuấn Anh nói.
Chủ tịch Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và chuyên gia An ninh mạng Việt Nam đã chỉ ra nhiều nguy cơ phổ biến đối với trẻ em trên không gian mạng như nguy cơ tiếp xúc với nội dung không phù hợp, bao gồm bạo lực, khiêu dâm, mê tín, tự hại, thử thách nguy hiểm, nội dung cực đoan hoặc các nội dung cổ súy lối sống lệch chuẩn; trở thành nạn nhân của lừa đảo, bắt nạt trực tuyến; bị dụ dỗ cung cấp thông tin cá nhân, hình ảnh riêng tư; nguy cơ lệ thuộc vào môi trường số, tổn thương tâm lý, lo âu, mất ngủ, giảm kết quả học tập; hình thành nhận thức, hành vi lệch lạc và xa cách gia đình…
Đáng chú ý, trong bối cảnh hiện nay là sự xuất hiện của các hình thức thao túng tâm lý tinh vi. Theo chuyên gia an ninh mạng Ngô Tuấn Anh, đối tượng xấu thường đóng vai bạn cùng tuổi, người hâm mộ hoặc những nhân vật có ảnh hưởng trong cộng đồng game để tiếp cận trẻ. Chiến thuật chung là tạo dựng sự tin tưởng tuyệt đối, sau đó thực hiện bước then chốt là cô lập trẻ khỏi người lớn.
“Kẻ xấu tạo sự tin tưởng trước, sau đó cô lập trẻ khỏi người lớn, từng bước tiêm nhiễm vào đầu trẻ suy nghĩ rằng người lớn không hiểu mình, luôn phản đối hoặc ngăn cản tình cảm/sự tự do của trẻ, từ đó cắt đứt liên lạc giữa trẻ và gia đình. Khi sợi dây kết nối với gia đình bị nới lỏng, kẻ xấu sẽ điều khiển trẻ chia sẻ hình ảnh, thông tin nhạy cảm. Đây chính là lúc "vũ khí" được hình thành. Khi đã có được hình ảnh, thông tin nhạy cảm của trẻ, kẻ xấu sẽ dùng đó làm vũ khí để đe dọa, ép buộc trẻ làm theo những yêu cầu tiếp theo", ông Ngô Tuấn Anh phân tích.
Chuyên gia an ninh mạng Ngô Tuấn Anh cũng lưu ý, trước đây, nguy cơ thường xuất hiện dưới dạng tương đối dễ nhận diện như trẻ truy cập vào website độc hại, xem phải nội dung không phù hợp hoặc bị người lạ nhắn tin làm quen. Hiện nay, các nguy cơ này đã chuyển sang hình thức ẩn hơn, cá nhân hóa hơn và khó phát hiện hơn. Đối tượng xấu có thể tiếp cận trẻ thông qua game online, nhóm chat, mạng xã hội, tài khoản ẩn danh, thậm chí thông qua những nội dung được thiết kế giống như hoạt động giải trí, học tập hoặc giao lưu bình thường.
Trong khi đó hiện nay, điều đáng lo ngại là tính ẩn danh trên môi trường mạng ngày càng cao. Người gây hại có thể sử dụng tài khoản giả, danh tính giả, hình ảnh giả, số điện thoại ảo hoặc nền tảng xuyên biên giới để tiếp cận trẻ. Mức độ thuyết phục của các hành vi dụ dỗ, lừa đảo, bắt nạt hay xâm hại cũng tăng lên do sự phát triển của AI, deepfake và các công nghệ giả mạo. AI có thể được dùng để tạo ra hình ảnh, giọng nói, tin nhắn, video hoặc nhân vật ảo rất giống thật. Deepfake có thể bị lạm dụng để ghép mặt, tạo hình ảnh nhạy cảm giả, bôi nhọ, đe dọa, tống tiền hoặc xâm hại danh dự của trẻ.
“Các công cụ tạo nội dung tự động có thể giúp đối tượng xấu xây dựng những kịch bản trò chuyện rất tự nhiên, đánh vào tâm lý tò mò, cô đơn, muốn được công nhận hoặc sợ bị cô lập của trẻ. Mạng xã hội ẩn danh cũng làm gia tăng nguy cơ bắt nạt trực tuyến, miệt thị, lan truyền tin đồn và công kích cá nhân. Với trẻ em, những hành vi này có thể gây tổn thương tâm lý rất lớn, bởi các em chưa đủ kinh nghiệm để tự bảo vệ, tự phản biện hoặc tìm kiếm hỗ trợ kịp thời”, Chuyên gia an ninh mạng Ngô Tuấn Anh cảnh báo.
Từ những nhận diện trên, chuyên gia an ninh mạng lưu ý, các phụ huynh cần chú ý một số dấu hiệu bất thường như trẻ đột ngột thay đổi thói quen sử dụng thiết bị; lén lút hơn khi dùng điện thoại; phản ứng quá mạnh khi cha mẹ hỏi về bạn bè trên mạng; mất ngủ, lo âu, cáu gắt;... thường xuyên xóa lịch sử trò chuyện; nhận quà, tiền, vật phẩm game từ người lạ.
Chuyên gia khuyến nghị các bậc phụ huynh thường xuyên trò chuyện, đồng hành cùng con trong môi trường số; hướng dẫn trẻ nhận biết người lạ, tin giả và các chiêu trò lừa đảo; thiết lập chế độ bảo vệ, kiểm soát nội dung phù hợp với độ tuổi; dạy trẻ không chia sẻ thông tin cá nhân, hình ảnh nhạy cảm trên mạng.
>>> Mời độc giả xem thêm video giả danh cán bộ thuế, điện lực để lừa đảo:
