Khám phá - Thể thao

Cây cối nhận diện họ hàng qua tín hiệu hóa học như thế nào?

Nghiên cứu cho thấy một số loài cây có thể nhận diện họ hàng qua tín hiệu hóa học, điều chỉnh cạnh tranh và tăng cường phòng vệ trước động vật ăn lá.

Thoạt nghe có vẻ khó tin, nhưng các nghiên cứu sinh học đã phát hiện một hiện tượng thú vị: một số loài cây có khả năng phản ứng khác nhau khi sinh trưởng bên cạnh cây cùng họ hàng và cây không có quan hệ di truyền. Hiện tượng này được gọi là kin recognition (nhận diện họ hàng), cho thấy thế giới thực vật có những hình thức tương tác phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ thông thường.

Một trong những nghiên cứu nổi tiếng được thực hiện trên cây ngải đắng biển (Artemisia tridentata) và một số loài thực vật khác. Các nhà khoa học nhận thấy cây có thể thay đổi cách phân bổ nguồn lực hoặc mức độ cạnh tranh tùy thuộc vào những cá thể xung quanh. Ở một số loài, cây mọc gần họ hàng có xu hướng hạn chế cạnh tranh, chẳng hạn điều chỉnh sự phát triển của rễ để giảm xung đột trong việc khai thác nước và chất dinh dưỡng.

Cơ chế nhận diện này có thể liên quan đến các tín hiệu hóa học mà cây tiết ra từ rễ. Mỗi cá thể thực vật giải phóng một hỗn hợp hợp chất hữu cơ vào vùng đất xung quanh. Thành phần của chúng có thể thay đổi tùy theo loài và kiểu gene. Khi tiếp xúc với những tín hiệu này, cây lân cận có thể điều chỉnh tốc độ phát triển, cấu trúc rễ và cách phân bổ nguồn lực. Nói cách khác, khu vực đất quanh bộ rễ giống như một môi trường trao đổi thông tin hóa học vô hình.

Ảnh: plynttech.com

Một thí nghiệm đáng chú ý được thực hiện với cây Impatiens pallida ở Bắc Mỹ. Các nhà nghiên cứu nhận thấy cây có những thay đổi về cấu trúc thân, lá và rễ tùy thuộc vào việc cá thể bên cạnh là anh em cùng nguồn gốc hay một cây xa lạ. Khi ở cạnh họ hàng, chúng có xu hướng giảm một số biểu hiện cạnh tranh, trong khi phản ứng với cây không cùng huyết thống lại khác biệt.

Đáng ngạc nhiên hơn, khả năng nhận diện họ hàng không chỉ diễn ra dưới lòng đất. Một số nghiên cứu trên cây ngải đắng biển (Artemisia tridentata) cho thấy những cá thể có quan hệ di truyền gần gũi có thể phản ứng hiệu quả hơn với tín hiệu hóa học do cây họ hàng bị động vật ăn lá phát ra, từ đó tăng cường khả năng phòng vệ.

Tuy nhiên, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng đây không phải bằng chứng thực vật có ý thức gia đình hay tình cảm giống con người. Hiện tượng này được giải thích thông qua những cơ chế sinh hóa và phản ứng thích nghi trong quá trình tiến hóa. Một số khía cạnh, đặc biệt là cách cây nhận biết chính xác mức độ quan hệ di truyền, vẫn cần được nghiên cứu thêm.

Dù vậy, phát hiện này mở ra một góc nhìn thú vị: khu rừng không đơn thuần là tập hợp những cá thể thực vật cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng. Giữa chúng còn tồn tại những tương tác hóa học tinh vi, đôi khi mang dấu hiệu của sự ưu tiên dành cho những cá thể có quan hệ di truyền gần gũi.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.
back to top