--Quảng cáo---
--Quảng cáo---

Tại sao chất alcaloid trong cây hồng châu lại gây ngộ độc chết người?

THÚY NGA - 15:09 05/10/2021

17 trẻ ở Lào Cai bị ngộ độc sau khi ăn quả hồng châu là do chất độc alcaloid.  1 trẻ đã tử vong. Vậy alcaloid là loại chất độc gì và có trong những loại cây, quả nào?

Trao đổi với phóng viên KH&ĐS về vấn đề này, DS Trần Xuân Thuyết, nguyên chuyên gia dược học Cty Dược liệu T.Ư 1 cho biết, độc tố của quả hồng châu là alcaloid, chứa chính trong nhân hạt (chưa thấy trong cùi). Độc tính của chúng tác động chủ yếu lên tế bào cơ tim và gây phù phổi cấp. Vì vậy, nếu trẻ ăn quả cả hạt, thậm chí nếu nhai nát hạt thì có thể tử vong ngay tại chỗ vì trụy tim mạch, suy hô hấp.

Kết quả thử nghiệm độc tố alcaloid trong quả hồng châu trên động vật cho thấy, liều tối thiểu gây chết qua đường tiêu hóa của hạt có cả cùi đối với thỏ là 18g/kg thể trọng, đối với chuột cống trắng là 72g/kg thể trọng (động vật chết do suy hô hấp và trụy tim mạch).

qua-hong-trau-doc-to-1.jpg
Quả hồng châu.

Hiện không có thuốc điều trị đặc hiệu loại ngộ độc này mà chỉ điều trị căn nguyên và điều trị triệu chứng là chủ yếu.

Theo DS Trần Xuân Thuyết, alcaloid là những chất độc để cây tự vệ, chống sự phá hoại của người và súc vật. Có người cho rằng đó là một dạng chất dự trữ trong cây, vì chúng được sử dụng khi hạt nẩy mầm...

Alcaloid là những hợp chất hữu cơ phức tạp chứa nitơ. Trong cây, các alcaloid thường ở dạng muối của các axit hữu cơ như axit malic, limonic, oxalic, succinic... dễ tan trong nước, nên dễ được hấp thu qua bộ máy tiêu hoá của người và động vật và gây độc mạnh.

ngo-doc-hong-trau-1.jpg
Trẻ bị ngộ độc khi ăn quả hồng châu đang được điều trị tại Bệnh viện Nhi TƯ

Khi ở dạng tự do, các alcaloid khó tan trong nước nhưng lại dễ tan trong các dung môi hữu cơ như rượu, ête, cloroform.

DS Thuyết phân tích, alcaloid có rất nhiều loại và người ta chưa phân biệt alcaloid trong cây hồng châu là loại gì.

Tuy nhiên, trong các loại alcaloid có nhóm các alcaloid đặc biệt – glycoalcaloid là những chất gây độc mạnh. Trong nhóm này, alcaloid là phần aglycon của glycosid tương ứng. Điển hình của loại này là solanin trong mầm khoai tây. 

Alcaloid cho kết tủa với một số axit như axit silicotungstic, axit phosphomolipdic và tanin. Lợi dụng tính chất này, người ta dùng axit tanic hoặc nước sắc các cây chứa tanin (chất chát) để giải độc khi bị ngộ độc alcaloid.

Trong một cây thường đồng thời có nhiều alcaloid. Chẳng hạn trong cây thuốc phiện có hàng chục alcaloid, ở hạt mã tiền có 3 - 4 alcaloid. Ngược lại, một alcaloid có thể tìm thấy ở nhiều cây khác nhau, như berberin có ở hàng chục loài, thuộc ít nhất 5 họ thực vật khác nhau.

Hàm lượng alcaloid trong cây rất khác nhau. Ngày nay, với những phương pháp hiện đại, có độ nhạy cao, người ta có thể phát hiện được vi lượng alcaloid trong nhiều loài. Nhưng, theo quy ước, chỉ những cây có hàm lượng alcaloid lớn hơn một phần vạn mới được xem là cây có alcaloid. Tỷ lệ alcaloid trong nhiều cây chiếm từ một vài phần nghìn đến một vài phần trăm (so với trọng lượng khô của cây), vỏ cây canhkina là một trường hợp đặc biệt, có thể chứa tới 10 phần trăm alcaloid.

Một số cây độc chứa alcaloid như cây thuốc phiện, cây ô đầu, cây mã tiền, cây cà độc dược...

Những alcaloid này được sử dụng làm thuốc chữa bệnh cho người rất hiệu quả như alcaloid của cây thuốc phiện (morphine làm thuốc tiêm để giảm đau, codein làm thuốc giảm ho...). Những loại thuốc này đều do bác sĩ kê đơn không được tự ý sử dụng vì sẽ sinh ngộ độc nguy hiểm tính mạng.


(0) Bình luận
Nổi bật Khoa học & Đời sống
--Quảng cáo---
--Quảng cáo---
--Quảng cáo---