Giấc ngủ tưởng như là trạng thái cơ thể tạm thời “tắt máy”, nhưng thực tế bộ não vẫn hoạt động với cường độ đáng kể. Trong khi ngủ, các mạng lưới thần kinh thay đổi trạng thái, ký ức được xử lý và củng cố, còn cơ thể tiến hành nhiều quá trình phục hồi. Các nhà khoa học thậm chí đã phát hiện rằng một số chức năng phục hồi có thể được kích hoạt cục bộ ở những vùng não đang thức.
Ảnh: hnonline
Nhưng câu hỏi cơ bản nhất vẫn chưa có câu trả lời hoàn chỉnh: tại sao chúng ta cần ngủ? Con người dành khoảng một phần ba cuộc đời cho giấc ngủ, và thiếu ngủ gây ra hàng loạt hậu quả, nhưng giới khoa học vẫn chưa thể quy tất cả lợi ích của giấc ngủ vào một chức năng duy nhất. Có vẻ như ngủ phục vụ đồng thời nhiều nhiệm vụ, từ điều chỉnh hoạt động thần kinh, học tập, trí nhớ cho đến cân bằng cảm xúc.
Một bí ẩn lớn khác là giấc mơ. Điều kỳ lạ là đôi khi bộ não tạo ra những câu chuyện cực kỳ phức tạp dù cơ thể gần như bất động và bị tách khỏi thế giới bên ngoài. Các nhà nghiên cứu vẫn chưa biết chính xác giấc mơ có chức năng sinh học bắt buộc nào hay chỉ là sản phẩm phụ của những hoạt động thần kinh khác.
Ảnh: medium
Giấc ngủ còn đặt ra một câu hỏi sâu hơn về ý thức. Khi ngủ không mơ, trải nghiệm chủ quan dường như biến mất; nhưng trong giấc mơ, một thế giới nội tâm có thể xuất hiện với hình ảnh, âm thanh, cảm xúc và thậm chí cảm giác về bản thân. Một số nghiên cứu gần đây cho rằng hoạt động liên quan đến ký ức trong lúc ngủ có thể góp phần tạo nên những câu chuyện mà chúng ta trải nghiệm dưới dạng giấc mơ.
Một bí ẩn khác liên quan đến cách não dọn dẹp và tái tổ chức chính mình. Hệ thống glymphatic được cho là liên quan đến việc vận chuyển dịch não tủy và loại bỏ các chất chuyển hóa khỏi não trong khi ngủ. Tuy nhiên, cơ chế chính xác của quá trình này ở người vẫn còn nhiều tranh luận, đặc biệt về cách dòng dịch thực sự di chuyển trong mô não.
Ảnh: infobae
Thậm chí, khoa học còn chưa hoàn toàn hiểu tại sao chúng ta quên phần lớn giấc mơ chỉ vài phút sau khi thức dậy. Có thể bộ não không lưu chúng theo cách giống ký ức về những sự kiện khi tỉnh táo, hoặc chính quá trình chuyển từ trạng thái ngủ sang thức đã làm ký ức về giấc mơ nhanh chóng biến mất.
Vì thế, mỗi đêm khi nhắm mắt, con người không đơn giản bước vào một khoảng thời gian trống rỗng. Chúng ta bước vào một trạng thái đặc biệt, nơi bộ não vừa nghỉ ngơi, vừa học hỏi, vừa tái tổ chức ký ức và đôi khi tự tạo ra cả một thế giới riêng. Và cho đến nay, chúng ta vẫn chưa thực sự biết mình đang làm gì trong một phần ba cuộc đời ấy.
