Khám phá - Thể thao

Dấu tích lịch sử ở nhà thờ diễn ra ngày húy Chánh phu nhân Nguyễn Thị Hay

Trong nhà thờ Chi cụ Đồng Thần ở Đại Mỗ (phường Tây Mỗ, Hà Nội) vẫn lưu giữ nhiều dấu tích, tư liệu lịch sử và ký ức về các thế hệ dòng họ Nguyễn Quý.

a1.jpg
Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay là phu nhân của Hoàng giáp Quốc sư Đại vương Thượng đẳng phúc thần Nguyễn Quý Ân và là thân mẫu của Đồng Thần Nguyễn Quý Thường, thuộc dòng họ danh gia Nguyễn Quý ở làng Thiên Mỗ xưa (nay là Đại Mỗ, phường Tây Mỗ, TP Hà Nội). Bà là hình mẫu tiêu biểu cho đức hạnh, sự tảo tần và nền móng gia phong, góp phần giúp dòng họ Nguyễn Quý ghi dấu ấn sâu đậm trong lịch sử khoa bảng triều Lê - Trịnh.
a2.jpg
Theo sử sách, Hoàng giáp Quốc sư Đại vương Thượng đẳng phúc thần Nguyễn Quý Ân là con trưởng của Thám Hoa Nguyễn Quý Đức.
a3.jpg
Sau khi Quốc sư Nguyễn Quý Ân qua đời, Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay cùng Quận Phu nhân Trịnh Thị Trương đã tận tụy chăm lo, nuôi dưỡng hai người con trai là Công vị Đại vương, Thượng đẳng phúc thần Nguyễn Quý Kính (con trai cụ cả) thành tài, trở thành vị Tể tướng của triều đình và Đồng Thần Nguyễn Quý Thường (con trai Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay), ghi dấu ấn sâu đậm của dòng họ văn võ song toàn.
a4.jpg
Gia phả dòng họ Nguyễn Quý còn ghi, Đồng Thần Nguyễn Quý Thường vốn có sức khỏe hơn người, đêm đêm rèn sức đấu vật cùng "thần đất" bên sông Nhuệ bất phân thắng bại. Bởi vậy, người đương thời gọi Nguyễn Quý Thường là Đồng Thần (có nghĩa sức khỏe sánh ngang với thần; cánh đồng nơi ông luyện tập cùng dân binh cũng gọi là cánh đồng Thần). Năm Canh Thân 1740, Trịnh Giang mắc bệnh nặng, hoạn quan lộng quyền, nội các rối loạn. Để đối phó với quân làm loạn, Nguyễn Quý Kính (anh trai Nguyễn Quý Thường, đương chức Quốc sư) cùng các đại thần đã bày mưu cùng Bồi tụng Nguyễn Công Thái, Trương Không và Nguyễn Đình Hoàn đưa Trịnh Doanh lên ngôi Chúa. Để đối phó với quân làm loạn, Nguyễn Quý Kính đã sai em trai là Vệ úy Nguyễn Quý Thường, đưa hương binh (quân của xã) vào bảo vệ kinh đô, đánh bại và tiêu diệt lực lượng của hoạn quan, góp công lớn trong việc ổn định triều chính thời Lê - Trịnh. Triều đình bình công, sắc phong trọng thưởng cho Nguyễn Quý Thường.
a5.jpg
Để tri ân công lao dưỡng dục to lớn, sau khi hiển đạt và giữ ngôi vị Tể tướng triều đình Lê - Trịnh, Nguyễn Quý Kính (con trai của người vợ cả) đã dâng sớ xin ban sắc phong cho mẹ kế Nguyễn Thị Hay làm Chánh phu nhân. (Bản dịch: Sắc cho: Người thiếp tên Nguyễn Thị Hay của Tiền Hữu Ty Giảng Bồi Tụng, Thượng Thư bộ Công, Thiếu Bảo, Diễn Quận Công, từng được gia phong Trung thuần đoan chính, Quốc sư, Thông nghị Đại Vương; Nhân vì Quận công Nguyễn Quý Kính chức Hữu Ty Giảng Thôi Trung Dực Vận công thần, Tham tụng Thượng thư bộ Hộ, Tri Trung thi giám, nắm việc bộ Lại, có bảng dâng xin phong ấm cho chức Chánh Phu nhân. Người thiếp của Tiền Hữu Ty Giảng Bồi Tụng, Thượng Thư bộ Công, Thiếu Bảo, Diễn Quận Công, từng được gia phong Trung thuần đoan chính, Quốc sư, Thông nghị Đại Vương xứng đáng được phong là Chánh Phu Nhân. Vậy nay ban sắc. Ngày 24 tháng 7 năm Cảnh Hưng 13 (1975). Người dịch Cao Việt Anh, hiệu đính Mai Xuân Hải, Viện nghiên cứu Hán Nôm, năm 2001).
a6.jpg
Ở Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay, câu chuyện không dừng lại trong khuôn viên một gia đình. Theo tích xưa được lưu truyền, trong những năm tháng lịch sử nhiều biến động, khi cư dân phiêu bạt, xóm làng tiêu điều, vùng đất Địa Hoàng, nay là thôn Trung Hoàng, còn hoang vu, cụ đã đứng ra kêu gọi, chiêu tập nhân dân trở về, cùng nhau khai khẩn đất hoang, khôi phục sản xuất, gây dựng lại xóm làng. Từ vùng đất hoang vu, cuộc sống dần được hồi sinh. Người dân trở về an cư, lạc nghiệp. Công lao ấy, qua nhiều thế hệ, không chỉ được kể lại trong gia tộc mà đã trở thành một phần ký ức của cộng đồng. Ghi nhớ công lao khai hoang mở đất, người dân Trung Hoàng đã lập đền thờ và kính trọng tôn vinh cụ là Đức Đại Vương.
a7.jpg
Ngày nay, Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay và vợ chồng Đồng Thần Nguyễn Quý Thường…, đang được trang trọng phụng thờ tại Nhà thờ Chi cụ Đồng Thần tại xóm Đình, làng Đại Mỗ (phường Tây Mỗ, TP Hà Nội) như một biểu tượng của đạo lý uống nước nhớ nguồn và nền móng gia phong.
a8.jpg
Nhà thờ chi cụ Đồng Thần được trùng tạo năm 1778 và tu sửa, tôn tạo năm 1941, 2010, 2013 nhưng vẫn giữ nét linh thiêng của tôn tộc, là nơi kế tiếp truyền thống khoa bảng vẻ vang, phát huy những giá trị nhân nghĩa lễ trí tín của dòng họ Nguyễn Quý.
a9.jpg
Gian phụng thờ Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay và vợ chồng Đồng Thần Nguyễn Quý Thường.
a10.jpg
Bên trong nhà thờ đang lưu giữ nhiều dấu tích, tư liệu lịch sử và ký ức về các thế hệ dòng họ Nguyễn Quý.
a122.jpg
a13.jpg
Những dấu tích, tư liệu lịch sử và ký ức về các thế hệ dòng họ Nguyễn Quý.
a14.jpg
a15.jpg
a11.jpg
a12.jpg
Những hoành phi câu đối trong không gian nhà thờ cổ kính hoài niệm.
a16.jpg
Tới đây, ngày 27/9/2026 (tức 17/8 Âm lịch), tròn 283 năm ngày húy Chánh Phu nhân Nguyễn Thị Hay. Nhân dịp này, Bản Chi cùng nhân dân thôn Trung Hoàng sẽ tổ chức Lễ dâng hương tưởng niệm Tổ mẫu tại nhà thờ Chi cụ Đồng Thần.
back to top