Thứ 6, 19/10/2018
Đường dây nóng: 0327 216 216

Chuyện Bà Chúa Hến làng Tó

Dọc đường - 02/05/2018 17:44
Chuyện Bà Chúa Hến làng Tó
Làng Tó vốn là tên cũ của Tả Thanh Oai (Thanh Trì – Hà Nội), làng ấy là quê hương của Bà Chúa Hến nổi tiếng trong lịch sử thời vua Lê Hoàn. Chính sử đã dành nhiều dòng biên chép về bà, nhưng sẽ thật thiếu thốn nếu không khám phá những câu chuyện nơi thôn dã làng Tó.

Tả Thanh Oai vốn là một nơi danh khoa nổi tiếng đất kinh thành xưa, cũng là 1 trong 22 làng khoa bảng của nước ta. Nhẩn nha tản bộ trên con đường làng phủ bóng nhãn cổ thụ, mới thấy Tả Thanh Oai đúng là linh địa của những đình đền miếu mạo tự xửa xưa.

Ngược dòng sử xưa về thời vua Lê Hoàn năm 981, khi ngài qua đây theo đường sông Nhuệ cùng cả vạn đại quân đủ cả tượng, mã sẵn sàng hai đường thủy bộ tiêu diệt quân Tống. Và dù cuộc chiến đã cận kề sinh tử, thì vẻ đẹp của cô gái làng Tó – Phạm Thị Hến đã khiến Lê Hoàn phải rộn rã.

Đình Hoa Xá phối thờ vua Lê Hoàn và Bà Chúa Hến.

Người đẹp làng Tó

Chuyện cũ người xưa ở làng Tó, có lẽ sẽ chẳng thể rõ ràng được nếu không đặt chân đến đình Hoa Xá cổ kính trên bãi nổi giữa dòng sông Nhuệ – nơi thờ người sáng lập nhà Tiền Lê và Bà Chúa Hến mà những sắc phong lẫn câu đối cổ đã phần nào giải mã cho một cuộc tình đẹp.

“Đô Hồ phu nhân là người sắc nước hương trời, đức thuần nết tốt, phong tư tột bậc tiên nhân, cốt cách đúc từ đạo pháp, cho nên lấy chữ Hô Đồ và chữ Uyển Nhân làm tên hiệu… Phối hợp lương duyên với Vua Lê, việc nhà ra mẫn cán, việc nước như một hiền thần, đã cùng vua bình Chiêm, đánh Tống”, trích từ Ngọc phả đình Hoa Xá.

Cụ Nguyễn Kim Thị, Thủ từ đình Hoa Xá cho chúng tôi cuốn ngọc phả đã ố vàng, cũ kỹ lắm rồi. Cuốn ngọc phả quý giá mà bao nhiêu thế hệ làng Tó lưu giữ chính do Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính viết vào năm Hồng Phúc thứ nhất 1572 có nói rằng: Một hôm vua Lê Đại Hành qua ấp Hoa Xá ở làng Tó, tạm dừng quân để lấy binh lương; vào giờ Ngọ, nhà vua trông thấy một người con gái cùng gánh gạo trong đám dân công.

Cô đội nón lá, mặc áo vải thô, mắt sáng, mày thanh, mặt xinh như ngọc, miệng cười tươi như hoa. Trong phút nghỉ ngơi, cô xuống sông vốc nước rửa tay, tóc búi tó. Trên trời có đám mây năm sắc che thân. Nhà vua cho rằng, người con gái đó không phải tầm thường. Rồi đem lòng thầm ước nhưng mặt ngoài còn e.

Tượng Bà Chúa Hến tại đình Hoa Xá

Ít lâu sau, thiên hạ thái bình. Quân sĩ reo ca khải hoàn rước vua về kinh đô Hoa Lư. Nhà vua mở tiệc thưởng người có công. Các đình thần tôn tặng vua Lê mỹ hiệu: “Minh Càn Ứng Vận Thần Vũ Thăng Binh, Trí Nhân, Quảng Hiếu Đại Hành Hoàng đế”.

Lê Đại Hành chọn ngày ngự giá Bắc tuần, thăm hỏi dân làng. Ngày về lại ấp Hoa Xá: bên tả giang, mời già trẻ trong ấp cùng đến dự yến; rồi cho vời nàng Đô Hồ, ban quần gấm áo ngự, phong làm Quý phi. Sai bà tắm gội, thay áo mũ, cùng sánh xa giá về kinh.

Lúc đó, bà con, họ hàng và dân ấp đều vui mừng, lấy làm vinh hiển. Vua Lê lại cấp 185 mẫu ruộng đất, tiền của để bà đóng thuyền thả sông và lập cung điện ở vườn cũ, gọi là Đô Hồ phi cung.

Người đẹp đối đáp

Cụ Thị và các cao niên ở Tả Thanh Oai bảo rằng, những lời chép ấy được coi là “sử tình” giữa vua Lê Hoàn với Bà Chúa Hến. Tuy nhiên, những dòng biên chép ấy quá ngắn ngủi, chưa lột tả được hết vẻ đẹp cũng như tính cách, thần thái của người con gái làng Tó.

Ở ngay Tả Thanh Oai, từ người già đến trẻ nhỏ còn nhớ câu chuyện dân gian lưu truyền từ nghìn năm trước, đại ý: Vua Lê Đại Hành tới làng Tó, đã gặp một thôn nữ tuyệt sắc nhưng tính cách mạnh mẽ. Quan cận thần yêu cầu cô gái dừng làm cỏ lúa để đến bái lễ hoàng đế, cô gái vẫn coi như không nghe thấy gì.

Tò mò, nhà vua xuống kiệu, tới bên bờ ruộng và hỏi: “Cô bận việc đến nỗi quan quân đi qua mà không tránh được? Sao ta cho mời, cô lại không tới?”.

Nghe vậy, cô gái liền ngẩng mặt lên tâu rằng: “Quan quân đi trên đường, em làm cỏ dưới ruộng, có làm phiền gì đến ngự giá đâu mà phải bỏ việc. Em nghe nói nhà vua đi dẹp giặc nước. Em đây cũng đang dẹp giặc cỏ. Em có việc của em, làm sao dám xen vào việc của nhà vua để nhận lời mời”.

Nghe những lời đối đáp thông minh nghiêm túc như vậy, vua Lê Hoàn thoáng chút giật mình lẫn tâm phục người con gái, ngài vội nói: “Cô quả là người có ý chí phi thường. Có điều sao cô lại cho rằng, cô không thể nghĩ đến chuyện dẹp giặc nước. Giặc là kẻ thù chung, ai cũng phải đánh. Và ta đây, cô tưởng ta không biết dẹp giặc cỏ à? Ta cũng là người từ đồng ruộng mà ra đấy”.

Nghe vậy, cô gái làng Tó mỉm cười đáp: “Em biết, nhưng em thấy vua ngự giá đến đâu là bắt dân chúng lùi xa, bỏ việc, nên mạo muội nghĩ rằng nhà vua đã quên mất ruộng đồng rồi”.

Vua Lê Hoàn cả cười nói rằng: “Giờ ta xuống đây với nàng, chắc nàng thấy rõ ta không quên gốc. Nhưng cũng nhờ nàng mà ta nhớ gốc xuất thân. Ta muốn được nàng ở bên ta mãi mãi để ta khỏi quên”.

Bà Chúa Hến họ Phạm?

Theo tìm hiểu của TS. Đinh Công Vĩ, Viện nghiên cứu Hán Nôm thì Bà Chúa Hến tên thật là gì thì khó xác định, nhưng do thường ngày bà mò cua bắt hến bên bờ sông Nhuệ, hơn nữa về sau lại thành hậu phi của Lê Đại Hành nên người dân thường gọi là Bà Chúa Hến.

Lối vào Minh Ngự Lâu – nơi từng là nơi ở của người đẹp làng Tó.

Còn lời tựa bản ngọc phả ở đền thờ bà do Thanh Xuyên bá Lê Công soạn lời ca ngợi: “Bà là người sắc nước hương trời, đức thuần khiết tốt, phong tư tột bậc tiền nhân, cốt cách đúc từ đạo pháp. Cho nên lấy chữ Đồ Hồ và chữ Uyển Nhân làm tên hiệu.

Bà gặp Lê Đại Hành khi nhà vua dẫn quân lên phương Bắc chống giặc theo dòng sông Nhuệ qua làng Tó. Cảm phục trước sắc tài và câu hò cực kỳ thánh thót của bà: “Chàng đi tán tía tán vàng/Để em cắt bỏ bến đàng sao đang/Tay cầm bán nguyệt xênh xang/Một trăm ngọn cỏ lai hàng tay ta”.

“Ngày nay đình còn đó với bức tượng Bà Chúa Hến sinh động như người sống, làm chúng ta nhớ lại cuộc gặp gỡ hào húng thuở nào cũng trên khúc sông dào dạt tình người ấy mà đôi câu đối Nôm từng diễn tả: Vằng vặc nghìn thu gương kháng Tống/Dạt dào vạn nẻo khúc đò Lương”, TS. Đinh Công Vĩ cho hay.

Cụ Nguyễn Kim Thị, Thủ từ đình Hoa Xá và các cao niên Tả Thanh Oai lại khẳng định, Bà Chúa Hến họ Phạm – tên đầy đủ là Phạm Thị Hến. Từ buổi thôn nữ Phạm Thị Hến theo nhà vua trong việc quân ngũ, chuyên trách việc tiếp tế lương thảo; được phong là Đô Hồ phu nhân.

Thế nhưng, trong nhiều năm ở bên vua mà bà không sinh được mụn con nào; buồn tủi, bà xin về quê sinh sống và mất tại làng khi mới 37 tuổi. Bà Chúa Hến chính là 1 trong 5 hoàng hậu của vua Lê Đại Hành – tức Phạm hoàng hậu.

Cụ Thị cho biết thêm, dân làng Tó hàng năm vẫn tổ chức cúng giỗ Bà Chúa Hến. Nơi ở cũ của bà dựng lầu Minh Ngự. Nhà cung phi thì sửa thành miếu điện. Từ đó, miếu – đình Hoa Xá là nơi phối thờ vua Lê Đại Hành và Đô Hồ phu nhân.

Đồng thời, để tưởng nhớ công ơn của bà, dân địa phương còn tôn Đô Hồ phu nhân cùng với vua Lê Đại Hành làm Thành hoàng làng. Từ đó, người làng Tó gọi bà với cái tên dân dã: Bà Chúa Hến.

Tượng “Hạc thờ mỏ vẹt” tại nơi thờ Bà Chúa Hến.

“Di tích Minh Ngự Lâu tuy nhỏ nhưng liên quan chặt chẽ đến đình cổ Hoa Xá. Từ xưa cứ rằm tháng giêng thì làm lễ hội làng. Từ tối ngày 14, hai pho tượng được rước cùng ngai thờ về Minh Ngự Lâu. Năm 1958, Bác Hồ đã về thăm Tả Thanh Oai và nói chuyện tại Minh Ngự Lâu. Người căn dặn dân làng phải chăm lo đồng ruộng và gìn giữ những di tích lịch sử quý giá của làng xã”, ông Nguyễn Tiến Hưng, Chủ tịch UBND xã Tả Thanh Oai.

Trần Hòa

 


Gửi bình luận
(0) Bình luận

Tiêu điểm

Nhà quá cũ bị suy khí

(khoahocdoisong.vn) - Trước hết, nhà quá cũ, đã xuống cấp trầm trọng mà không được cải tạo, xây mới thì sẽ ảnh hưởng không tốt đến gia chủ sống trong nhà.

Ưu nhược điểm của bóng đèn

(khoahocdoisong.vn) - Nên dùng bóng đèn led vừa tiết kiệm điện, vừa có nhiều màu sắc khác nhau để lựa chọn.

Lạm dụng thuốc chống nghẹt, mũi mất khả năng ngửi

(khoahocdoisong.vn) - Thuốc nhỏ mũi chống nghẹt thường có tác dụng tức thì, đặc biệt nhóm co mạch (Ephedrin, Phinol, Naphazolin, Oxymetazolin).

Người phụ nữ duy nhất được Forbes Việt Nam vinh danh với giải thưởng “thành tựu trọn đời”

(khoahocdoisong.vn) - Forbes Việt Nam lần đầu tiên công bố giải thưởng "Thành tựu trọn đời" vinh danh bà Mai Kiều Liên - Tổng Giám đốc công ty Vinamilk. 

Những người phụ nữ nông thôn

(khoahocdoisong.vn) - Những người phụ nữ nông thôn sao mà khổ. Không chỉ khổ về vật chất mà về tinh thần cũng khổ, khi không được người đàn ông chia sẻ, đỡ đần.

Vingroup và Smu hợp tác nâng cao năng lực quản trị

(khoahocdoisong.vn) - Ngày 18/10/2018 tại Hà Nội, Tập đoàn Vingroup và Đại học Quản lý Singapore (SMU) đã ký bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực quản trị kinh doanh theo tiêu chuẩn quốc tế.

Ngô Văn Sở làm quan không cầu danh lợi - kỳ 3: Chết oan thê thảm

(khoahocdoisong.vn) - Chết oan thê thảm, nhưng với nhân dân, Ngô Văn Sở luôn là một vị tướng tài ba, có nhiều đóng góp cho dân cho nước.

Mới nhất

Những người phụ nữ nông thôn

Đi và suy ngẫm - Minh Anh - 14:41 19/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Những người phụ nữ nông thôn sao mà khổ. Không chỉ khổ về vật chất mà về tinh thần cũng khổ, khi không được người đàn ông chia sẻ, đỡ đần.

7 mặt nạ dưỡng ẩm da mùa lạnh

Sức khỏe A-Z - Ngô Ngọc Gia Vi - 14:39 19/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Ðể làn da mịn màng và tươi trẻ trong suốt mùa đông, bạn hãy áp dụng ngay những mặt nạ dưỡng ẩm hàng đầu từ thiên nhiên dưới đây nhé!

Mất trí nhớ… từ trong bụng mẹ

Sức khỏe A-Z - 14:34 19/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Nghiên cứu mới của Đại học Cambridge đưa đến hy vọng trị tận gốc một số bệnh nan y như chứng mất trí nhớ Alzheimer hay bệnh Parkinson.

Giảm cân bằng giấc ngủ thật dễ dàng

Sức khỏe A-Z - 14:31 19/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Mong muốn giảm cân nhanh, nhiều người tìm đến các chế độ ăn kiêng mà không biết rằng, có rất nhiều cách đơn giản hơn, một trong số đó chính là ngủ.

Cách phát hiện sớm trầm cảm sau sinh

Sức khỏe A-Z - 14:27 19/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Trầm cảm sau sinh là rối loạn trầm cảm xảy ra trong vòng 30 ngày ngay sau khi người phụ nữ sinh con.

Quả quất phòng bệnh mùa đông

Sức khỏe A-Z - Theo BS. Trần Hữu Vinh - 14:24 19/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Bạn có thể hấp cánh thủy quất với mật ong, ngâm quất với đường,hay với muối để giải rượu, chữa cảm, chống ho và viêm họng.

Chữa bệnh bằng gạo lứt

Sức khỏe A-Z - BS.TRƯƠNG MINH HỮU HẠNH - 14:19 19/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Thức ăn bằng gạo dễ tiêu hóa, rất tốt cho người ăn khó tiêu, những người bệnh mới khỏi. Gạo xay bổ và mát, giải nhiệt, giải khát, giảm đau thần kinh và làm dịu mọi phiền khát lo âu...

Mùa đông, chọn kem dưỡng da nào?

Sức khỏe A-Z - BS. Nguyễn Thị Hà - 14:17 19/10/2018
(Khoahodoisong.vn) - Mỗi khi mùa đông đến là da cháu thường bị khô, nứt nẻ khiến cháu mất tự tin và nhiều khi thấy khó chịu do ngứa.

Khỏe bởi ăn chay đúng cách

Sức khỏe A-Z - BS. Ngô Mỹ Hà - 14:14 19/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Ăn chay là khuynh hướng đang thịnh hành. Một chế độ ăn chay đúng đắn sẽ giúp tránh được nhiều bệnh tật mà vẫn đảm bảo sức khoẻ.

Nhà quá cũ bị suy khí

Hỏi đáp - Hà Bình - 09:57 19/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Trước hết, nhà quá cũ, đã xuống cấp trầm trọng mà không được cải tạo, xây mới thì sẽ ảnh hưởng không tốt đến gia chủ sống trong nhà.

Ưu nhược điểm của bóng đèn

Hỏi đáp - PV - 09:48 19/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Nên dùng bóng đèn led vừa tiết kiệm điện, vừa có nhiều màu sắc khác nhau để lựa chọn.

Quan sát Mặt trăng để đoán thời tiết

Hỏi đáp - PV - 09:45 19/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Kinh nghiệm dự báo thời tiết “trăng quầng trời hạn, trăng tán trời mưa” đến nay vẫn thể hiện độ chính xác không nhỏ.

Việt Nam - Phần Lan đẩy mạnh hợp tác KH-CN và đổi mới sáng tạo

Tin khoa học - Tô Hội - 09:41 19/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Chiều 16-10, tại Hà Nội đã diễn ra lễ ký kết Bản ghi nhớ hợp tác giữa Bộ Khoa học - Công nghệ (KH-CN) Việt Nam và Bộ Kinh tế Phần Lan.

Chăm tập luyện, đẩy lùi bệnh huyết áp thấp

Gương sáng gia đình - Minh Hoa - 09:09 19/10/2018
(khoahocdoisong.vn) - Bà Hằng có bệnh huyết áp thấp. Từ ngày tập Thái cực trường sinh đạo bà đã khắc phục được bệnh huyết áp, có thể đạp xe rong ruổi cả ngày mà không mệt.

Nguy hiểm từ việc “tái sử dụng” đơn thuốc

Sức khỏe A-Z - DS. Lê Thị Quỳnh - 09:07 19/10/2018
(Khoahocdoisong.vn) - Đơn thuốc do bác sĩ kê chỉ có giá trị một lần, tuy nhiên không ít bệnh nhân lại “tái sử dụng” đơn thuốc đó cho chính bản thân mình cho những lần tái phát sau hoặc dùng cho người khác.
Xem thêm
Thông tin tòa soạn
Cơ quan thường trú TPHCM
Trung tâm truyền thông quảng cáo
2018 Bản quyền thuộc về khoahocdoisong.vn
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO