Đề xuất cấm người dưới 16 tuổi đăng bài, bình luận, bày tỏ cảm xúc hay tương tác trên mạng xã hội trong dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 147/2024/NĐ-CP đang tạo ra nhiều ý kiến trái chiều. Trong khi mục tiêu được đặt ra là tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường số, không ít chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng một lệnh cấm tuyệt đối có thể phát sinh những hệ quả ngược với mong muốn ban đầu.

Lệnh cấm liệu có đạt mục tiêu bảo vệ trẻ?

Tại hội thảo góp ý dự thảo do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, Ban soạn thảo đề xuất người dưới 16 tuổi không được tự đăng ký tài khoản mạng xã hội bằng thông tin của mình mà phải sử dụng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ. Phụ huynh sẽ chịu trách nhiệm quản lý nội dung, thời lượng sử dụng, trong khi các nền tảng phải áp dụng giải pháp kỹ thuật để nhận diện người dùng là trẻ em, phân phối nội dung phù hợp với độ tuổi và tăng cường các biện pháp bảo vệ quyền riêng tư.

Điểm gây nhiều tranh luận nhất là đề xuất tài khoản của trẻ em không được đăng tải nội dung, bình luận, tương tác hoặc bày tỏ cảm xúc trên mạng xã hội. Nếu quy định này được áp dụng, trẻ sẽ chỉ còn khả năng tiếp cận thông tin một chiều thay vì tham gia các hoạt động tương tác vốn là bản chất của mạng xã hội.

Đại diện nhiều nền tảng xuyên biên giới đều bày tỏ sự đồng tình với mục tiêu bảo vệ trẻ em nhưng cho rằng cách thức thực hiện cần được cân nhắc kỹ hơn để bảo đảm tính khả thi.

Theo đại diện Meta, việc cấm hoàn toàn người dưới 16 tuổi tương tác có thể khiến chính các nền tảng mất đi khả năng nhận diện nhóm người dùng cần được bảo vệ. Hiện nay, việc xác định độ tuổi không chỉ dựa vào thông tin khai báo mà còn dựa trên các tín hiệu hành vi như bình luận, tương tác hay cách sử dụng dịch vụ. Khi trẻ chỉ được "đọc" mà không được "tham gia", các nền tảng sẽ thiếu dữ liệu để kích hoạt các cơ chế bảo vệ phù hợp.

Meta cũng cho rằng quy định yêu cầu đóng toàn bộ tài khoản của người dưới 16 tuổi trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến nhiều trường hợp đang sử dụng mạng xã hội phục vụ học tập hoặc liên lạc với gia đình.

Quan điểm tương tự được TikTok đưa ra khi cho rằng nếu cấm cả đăng tải nội dung lẫn tương tác thì về bản chất đồng nghĩa với việc loại bỏ gần như hoàn toàn sự hiện diện của nhóm người dưới 16 tuổi trên các nền tảng mạng xã hội.

Trong khi đó, đại diện Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) đề xuất thay vì áp dụng biện pháp cấm, cần tập trung hoàn thiện cơ chế quản lý tài khoản trẻ em, tăng cường kiểm soát nội dung, bảo vệ dữ liệu cá nhân và trao thêm công cụ giám sát cho phụ huynh. Đây cũng là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia lựa chọn.

Từ "cấm trẻ em" sang "bảo vệ trẻ em"

Đáng chú ý, phát biểu kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cũng gợi mở một hướng tiếp cận khác đối với chính sách.

Theo Thứ trưởng, trọng tâm quản lý không nên dừng ở câu hỏi "người dùng có phải trẻ em hay không" mà cần chuyển sang "nếu là trẻ em thì phải bảo vệ như thế nào". Mục tiêu của cơ quan quản lý không phải cấm hay hạn chế quá mức việc tiếp cận mạng xã hội mà là bảo đảm trẻ được sử dụng trong một môi trường phù hợp với độ tuổi, an toàn và có sự giám sát cần thiết.

Ông cũng nhấn mạnh nguyên tắc "càng nhỏ tuổi, tầng bảo vệ càng cao". Theo đó, trách nhiệm bảo vệ không chỉ thuộc về gia đình mà còn đặt lên vai các nền tảng số thông qua việc xây dựng công cụ nhận diện tài khoản trẻ em, hạn chế tiếp xúc với người lạ, lọc nội dung không phù hợp và bảo vệ tối đa dữ liệu cá nhân.

Cần một cơ chế quản trị thay vì một hàng rào cấm đoán

Việc tăng cường bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh các nguy cơ từ lừa đảo, bạo lực mạng, nội dung độc hại hay xâm hại trẻ em ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, nhiều ý kiến tại hội thảo cho thấy, một chính sách chỉ dựa trên biện pháp cấm có thể khó theo kịp thực tiễn phát triển của công nghệ và hành vi người dùng.

Thách thức đặt ra không chỉ là ngăn trẻ tiếp cận mạng xã hội, mà còn phải xây dựng một hệ sinh thái số nơi trẻ vẫn có thể học tập, giao tiếp và phát triển kỹ năng trong môi trường an toàn. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp giữa quy định pháp luật, trách nhiệm của doanh nghiệp công nghệ và vai trò giám sát của gia đình, thay vì đặt toàn bộ kỳ vọng vào một lệnh cấm hành chính.

Chính vì vậy, thông điệp được nhấn mạnh tại hội thảo cũng là định hướng đáng chú ý của dự thảo: mục tiêu cuối cùng không phải là cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội, mà là tạo ra một môi trường số đủ an toàn để trẻ được bảo vệ khi tham gia.