Đối với hầu hết thực vật, hạt giống là "viên nang thời gian" chứa phôi non cùng nguồn dinh dưỡng dự trữ. Khi điều kiện môi trường chưa thuận lợi, hạt bước vào trạng thái ngủ nghỉ, trong đó các hoạt động trao đổi chất giảm xuống mức cực thấp. Nhờ vậy, chúng có thể chịu đựng thời gian dài mà không nảy mầm.

Ảnh: impossibleobjectsmarfa

Kỷ lục nổi tiếng nhất thuộc về hạt chà là Judea (Phoenix dactylifera). Năm 2005, các nhà khoa học đã làm nảy mầm thành công một hạt được khai quật tại pháo đài Masada ở Israel. Dựa trên niên đại khảo cổ, hạt này có tuổi khoảng 2.000 năm. Cây chà là được đặt tên là "Methuselah" và phát triển khỏe mạnh, trở thành minh chứng ấn tượng rằng sự sống có thể được bảo tồn lâu hơn nhiều so với tưởng tượng.

Ảnh: Vecteezy

Không chỉ cây chà là, nhiều loài sen cũng nổi tiếng với khả năng duy trì sức sống phi thường. Các nghiên cứu tại Trung Quốc ghi nhận những hạt sen có tuổi trên 1.000 năm vẫn nảy mầm khi gặp điều kiện thích hợp. Lớp vỏ cực cứng cùng các chất chống oxy hóa tự nhiên giúp bảo vệ phôi khỏi sự phân hủy theo thời gian.

Ảnh: earthlymission

Tuy nhiên, không phải mọi tuyên bố về hạt giống "nghìn năm tuổi" nảy mầm đều được giới khoa học chấp nhận. Một số báo cáo về hạt lúa mì trong các kim tự tháp Ai Cập hay hạt cổ đại hàng chục nghìn năm sau khi nảy mầm đã bị bác bỏ hoặc thiếu bằng chứng xác thực. Các nhà nghiên cứu luôn phải kiểm tra rất nghiêm ngặt để loại trừ khả năng mẫu vật bị nhiễm hạt hiện đại.

Khả năng "ngủ đông" của hạt phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ ẩm, nhiệt độ và môi trường bảo quản. Điều kiện khô, lạnh và ổn định giúp ADN cùng các protein trong hạt ít bị hư hại hơn. Chính nguyên lý này được áp dụng trong các ngân hàng hạt giống hiện đại, nơi hàng triệu mẫu hạt được lưu trữ ở nhiệt độ thấp để bảo tồn nguồn gen cây trồng cho tương lai. Kho hạt giống toàn cầu Svalbard tại Na Uy là ví dụ nổi tiếng nhất, được ví như "hầm trú ẩn của nông nghiệp thế giới".

Đối với thực vật, ngủ yên không phải là dấu hiệu của cái chết mà là một chiến lược sinh tồn. Chỉ khi đủ nước, nhiệt độ và ánh sáng phù hợp, những tín hiệu hóa học bên trong hạt mới đánh thức phôi bắt đầu phát triển.

Từ một hạt chà là ngủ quên suốt hai thiên niên kỷ đến những hạt sen vượt qua hàng nghìn mùa mưa nắng, thiên nhiên đã chứng minh rằng sự sống đôi khi không biến mất, mà chỉ kiên nhẫn chờ đợi thời khắc thích hợp để bắt đầu một hành trình mới.