Châu Phi nhập khẩu hầu hết các sản phẩm dầu mỏ mà họ tiêu thụ, khiến nền kinh tế của nhiều quốc gia dễ bị tổn thương trước những gián đoạn nguồn cung do cuộc xung đột ở Trung Đông - một khu vực trọng yếu đối với dòng chảy dầu mỏ toàn cầu - gây ra.
Dễ bị ảnh hưởng bởi những "cú sốc"
"Châu Phi là khu vực nhập khẩu ròng các sản phẩm dầu mỏ. Điều đó có nghĩa là khu vực này rất dễ bị ảnh hưởng bởi những cú sốc như thế này", Nick Hedley, nhà phân tích nghiên cứu về chuyển đổi năng lượng tại Zero Carbon Analytics, bình luận.
Theo chuyên gia Hedley, khi nguồn cung dầu toàn cầu khan hiếm, giá dầu sẽ tăng trong khi các đồng tiền Châu Phi thường suy yếu do các nhà đầu tư chuyển vốn sang các tài sản an toàn như đô la Mỹ.
Sự kết hợp đó làm gia tăng tác động của việc giá cả tăng vọt tại các thị trường phụ thuộc vào nhập khẩu như Kenya và Ghana.
"Một diễn biến tương tự từng xảy ra sau khi cuộc xung đột Nga - Ukraine bùng phát vào năm 2022. Khi đó, giá dầu thô tăng cao và đồng tiền suy yếu đẩy giá nhiên liệu vận tải ở Nam Phi tăng hơn 25% trong vòng 6 tháng", chuyên gia Hedley dẫn chứng.
"Rủi ro ngắn hạn chủ yếu đến từ việc giá dầu tăng và tỷ giá hối đoái suy yếu khi các nhà đầu tư chuyển sang các tài sản an toàn", nhà kinh tế cấp cao Brendon Verster của Oxford Economics nhận định.
Thị trường dầu mỏ vẫn đặc biệt nhạy cảm với cuộc xung đột do tầm quan trọng chiến lược của eo biển Hormuz, một hành lang vận chuyển hẹp nơi khoảng 1/5 lượng dầu thô của thế giới đi qua.
Tác động sẽ không đồng đều
Theo AP, tác động của giá dầu tăng cao trên khắp Châu Phi sẽ không đồng đều. Các quốc gia như Kenya và Uganda cho biết nguồn cung của họ vẫn ổn định ngay cả khi họ đang nỗ lực đảm bảo tính liên tục. Trong khi đó, Nigeria và Ghana sản xuất dầu thô nhưng nhập khẩu hầu hết các sản phẩm dầu mỏ tinh chế, điều này hạn chế lợi ích mà họ thu được từ việc giá dầu toàn cầu tăng cao.
"Rất khó để nói ở thời điểm này liệu có thu được lợi nhuận ròng hay không. Các nhà sản xuất dầu có thể hưởng lợi từ giá dầu thô cao hơn, nhưng những người dân bình thường có thể phải đối mặt với chi phí vận chuyển và giá nhiên liệu cao hơn, và có khả năng lãi suất cũng cao hơn", chuyên gia Hedley nói tiếp.
Tuy nhiên, giá dầu duy trì ở mức cao có thể mang lại lợi nhuận khổng lồ cho các nước xuất khẩu dầu mỏ lớn của Châu Phi.
Chuyên gia Verster lưu ý rằng Nigeria xuất khẩu khoảng 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày và đã xây dựng khung tài chính trung hạn của mình dựa trên giá dầu từ 64 đến 66 đô la mỗi thùng cho đến năm 2028. Cuộc xung đột (Trung Đông) đã đẩy giá dầu lên trên 100 đô la một thùng vào ngày 9/3, mức giá mà nếu duy trì sẽ làm tăng đáng kể doanh thu cho các nước xuất khẩu dầu, bao gồm Angola, Algeria và Libya.
Tuy nhiên, đối với hầu hết các hộ gia đình châu Phi, tác động trước mắt có thể là chi phí sinh hoạt cao hơn.
"Đây là một vấn đề đáng lo ngại. Hầu hết thực phẩm và hàng hóa khắp Châu Phi đều được vận chuyển bằng đường bộ. Do vậy, chi phí nhiên liệu tăng cao sẽ nhanh chóng dẫn đến lạm phát gia tăng và làm giảm sức mua của các hộ gia đình", Hedley nói.
Peter Attard Montalto, Giám đốc điều hành tại công ty tư vấn Kruthan của Nam Phi, cho biết cuộc khủng hoảng cũng đang thử thách các nền kinh tế châu Phi.
“Cho đến nay, tác động thực sự khá hạn chế đối với các quốc gia như Nam Phi”, Peter nói, đồng thời lưu ý rằng các cải cách kinh tế gần đây đã giúp ổn định thị trường tiền tệ và trái phiếu của nước này.
"Tuy nhiên, giá dầu và khí đốt tăng cao dự kiến sẽ dẫn đến lạm phát trong những tháng tới", Giám đốc Peter nói tiếp.
Các quốc gia đang tham gia các chương trình của Quỹ Tiền tệ Quốc tế có thể phải đối mặt với áp lực lớn hơn khi chi phí nhập khẩu năng lượng làm cạn kiệt nguồn dự trữ ngoại hối khan hiếm. Các nhà phân tích cảnh báo rằng trong số những quốc gia dễ bị tổn thương nhất có Sudan, Gambia, Cộng hòa Trung Phi, Lesotho và Zimbabwe.
Về lâu dài, các nhà phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng này có thể củng cố thêm lời kêu gọi các quốc gia châu Phi đa dạng hóa hệ thống năng lượng và giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.
“Việc đảm bảo an ninh và chủ quyền năng lượng lâu dài là điều hợp lý về mặt chiến lược đối với các quốc gia châu Phi”, Kennedy Mbeva, cộng tác viên nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Rủi ro Hiện sinh thuộc Đại học Cambridge, cho biết.
Theo Mbeva, để đạt được điều đó cần phải cân bằng giữa áp lực tài chính ngắn hạn với các khoản đầu tư dài hạn vào năng lượng sạch và công nghiệp hóa xanh.
>>> Mời độc giả xem thêm video: Mỹ và Iran sẵn sàng cho cuộc chiến kéo dài
