Chị Nguyễn Thị Tâm (Hà Nội) và nhiều người đang thực hiện các bữa sáng "healthy" để tốt cho sức khỏe nhưng khi đi khám bệnh các chỉ số về mỡ máu, đường huyết lại ở mức báo động. Bác sĩ cảnh báo về việc ăn sáng "healthy" không đúng cách khiến người bệnh hoang mang không rõ thực hư.

"Chất ẩn" âm thầm hại sức khỏe sau món ăn lành mạnh

Trao đổi về những thắc mắc này của bạn đọc, BS Đinh Minh Trí, Đại học Y dược TP HCM cho biết, bữa sáng được xem là bữa ăn quan trọng, nhưng không phải món ăn nào mang hình ảnh “healthy” cũng tốt cho sức khỏe. Một số sản phẩm tưởng như tiện lợi, giàu dinh dưỡng lại có thể chứa nhiều đường bổ sung, tinh bột tinh chế hoặc muối.

Vì vậy, theo BS Đinh Minh Trí, Đại học Y Dược TP HCM, khi lựa chọn thực phẩm ăn sáng, người dân nên quan tâm đến thành phần, mức độ chế biến và khẩu phần, thay vì chỉ dựa vào tên gọi hoặc quảng cáo trên bao bì.

Bác sĩ Trí cảnh báo 5 món ăn sáng người dân thường sử dụng và cho rằng tốt cho sức khỏe nhưng thực tế lại âm thầm gây hại gồm:

Ngũ cốc ăn liền: Ngũ cốc nguyên hạt có thể là lựa chọn tốt cho bữa sáng. Tuy nhiên, không phải mọi loại ngũ cốc đóng gói đều giống nhau.

Một số sản phẩm được bổ sung đường, siro hoặc các chất tạo vị để tăng độ ngon miệng. Vì vậy, người tiêu dùng nên đọc kỹ bảng thành phần và thông tin dinh dưỡng, ưu tiên sản phẩm có ngũ cốc nguyên hạt là thành phần chính, nhiều chất xơ và ít đường bổ sung.

Theo Harvard T.H. Chan School of Public Health, chất xơ trong ngũ cốc nguyên hạt giúp làm chậm quá trình tiêu hóa tinh bột, từ đó hạn chế tình trạng đường huyết tăng nhanh sau ăn.

Nước ép trái cây: Trái cây nguyên quả và nước ép trái cây không hoàn toàn tương đương về mặt dinh dưỡng. Quá trình ép làm mất hoặc giảm đáng kể lượng chất xơ, trong khi một ly nước ép có thể chứa lượng đường từ nhiều phần trái cây và được tiêu thụ rất nhanh.

Vì vậy, thay vì thường xuyên dùng nước ép vào bữa sáng, nên ưu tiên trái cây nguyên quả. Hiệp hội Tim mạch Mỹ cũng khuyến nghị ưu tiên ăn trái cây nguyên quả; nếu sử dụng nước ép 100%, nên kiểm soát khẩu phần.

Bánh ngọt, bánh quy: Đây là nhóm thực phẩm dễ khiến nhiều người nhầm tưởng có thể thay thế bữa sáng. Bánh ngọt, bánh quy thường chứa đường, bột tinh chế và chất béo; một số sản phẩm còn có hàm lượng năng lượng cao nhưng ít chất xơ và protein.

Nếu thường xuyên dùng nhóm thực phẩm này thay cho một bữa sáng cân đối, cảm giác no có thể không kéo dài, dễ dẫn tới ăn thêm trong ngày.

Các loại hạt tẩm gia vị: Hạt óc chó, hạnh nhân, hạt điều… là những thực phẩm có giá trị dinh dưỡng. Tuy nhiên, các loại hạt rang tẩm đường, muối hoặc gia vị không còn giống với nhóm hạt nguyên chất.

Người có thói quen ăn hạt vào buổi sáng nên ưu tiên loại không hoặc ít thêm muối, đường, đồng thời chú ý khẩu phần vì các loại hạt có mật độ năng lượng cao.

Xôi: Xôi làm từ gạo nếp là món ăn sáng phổ biến và có thể cung cấp năng lượng nhanh. Tuy nhiên, với người thừa cân, mắc đái tháo đường hoặc có rối loạn chuyển hóa, cần đặc biệt chú ý khẩu phần và cách kết hợp món ăn.

Không nên mặc định rằng cứ ăn xôi là gây bệnh. Tác động của một thực phẩm giàu tinh bột lên đường huyết còn phụ thuộc lượng ăn, cách chế biến và những thực phẩm ăn kèm.

Ăn sáng thế nào để tốt cho chuyển hóa?

BS Đinh Minh Trí cho biết, theo hướng dẫn dinh dưỡng mới của Hiệp hội Tim mạch Mỹ, một chế độ ăn có lợi cho tim mạch nên ưu tiên rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn protein lành mạnh, chất béo không bão hòa; đồng thời hạn chế đường bổ sung, thực phẩm siêu chế biến và lượng muối dư thừa.

Một bữa sáng cân đối có thể gồm ngũ cốc nguyên hạt + nguồn protein + rau hoặc trái cây nguyên quả.

Chẳng hạn, có thể dùng yến mạch không đường kết hợp sữa chua không đường và một phần trái cây; bánh mì nguyên cám ăn cùng trứng và rau; hoặc một bữa phở có thịt, nhiều rau và kiểm soát lượng nước dùng nếu cần hạn chế muối.

Với trẻ em và thanh thiếu niên, bữa sáng cần bảo đảm đủ năng lượng và protein để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Trứng, sữa, sữa chua không đường, các sản phẩm từ đậu nành… có thể được kết hợp với nguồn tinh bột phù hợp.

Người cao tuổi hoặc người có hệ tiêu hóa kém có thể ưu tiên các món ấm, mềm, dễ tiêu nhưng vẫn đủ chất, chẳng hạn cháo có thịt, cá và rau hoặc phở kết hợp thịt, rau. Điều quan trọng là không nên ăn quá mặn và cần bổ sung rau để tăng chất xơ.

"Một bữa sáng lành mạnh không nhất thiết phải đắt tiền hay cầu kỳ. Quan trọng nhất là lựa chọn thực phẩm ít chế biến, cân đối các nhóm chất và kiểm soát khẩu phần. Đặc biệt, người thừa cân, tiền đái tháo đường, đái tháo đường hoặc rối loạn chuyển hóa nên xây dựng khẩu phần phù hợp với tình trạng sức khỏe thay vì loại bỏ hoàn toàn tinh bột", BS Trí nhấn mạnh.