Nghỉ hè là cũng là thời gian lý tưởng để các em được thỏa thích nô đùa, chạy nhảy, khám phá nhiều trò chơi thú vị cùng các bạn cùng trang lứa. Trái ngược với tâm trạng vui, phấn khởi của con, nhiều bậc cha mẹ băn khoăn và lo lắng trong việc quản lý con em mình trong suốt kỳ nghỉ hè.

Con trẻ nghỉ hè và nỗi lo của cha mẹ

Đi qua gần một tháng của kỳ nghỉ hè, bên cạnh niềm vui gác lại sách đèn của con trẻ lại là chuỗi ngày cân não của các bậc phụ huynh tại các đô thị lớn. Khi guồng quay công việc của cha mẹ vẫn diễn ra toàn thời gian, việc quản lý con trẻ lúc này thực sự trở thành một cuộc khủng hoảng điều phối nhân sự đối với những gia đình trẻ thiếu vắng sự hỗ trợ của ông bà.

Chị Nguyễn Hồng Lợi (38 tuổi, Long Biên, Hà Nội) thảng thốt chia sẻ rằng, chồng làm bộ đội xa nhà, vợ làm hành chính, đến 6 giờ tối mới về đến nhà nên con nghỉ hè đồng nghĩa với việc ngôi nhà biến thành một “vùng tự trị”. Sáng đi làm mà lòng chị như lửa đốt, chiếc camera phòng khách trở thành thứ được mở ra nhiều nhất trong ngày vì cứ cách một tiếng chị lại phải bật lên xem 2 con đang học lớp 4 và 5 đang làm gì, có nghịch điện hay ăn uống đúng giờ không.

Mùa nắng nóng, các hồ bơi ngoài trời luôn thu hút đông trẻ em đến bơi. Ảnh: Trần Ngọc/PLO

Anh Nguyễn Minh Đức (42 tuổi, Cầu Giấy, Hà Nội) bất lực kể lại rằng anh từng đăng ký cho con học một lớp kỹ năng trực tuyến vào buổi sáng vì nghĩ vừa an toàn vừa bổ ích, nhưng sau đó bàng hoàng phát hiện cháu lén tắt tab học để vào chơi game, thậm chí nhắn tin với người lạ để nhận thử thách độc hại, nên phải cho con nghỉ lớp học trực tuyến. Muốn cho con đi bơi ở bể bơi thì không có thời gian đi cùng con để giám sát, mà để con đi cùng chúng bạn thì không yên tâm, sợ nguy hiểm rình rập.

Thực tế cho thấy, kỳ nghỉ trong mơ của con vô tình lại trở thành mùa căng thẳng nhất của bố mẹ khi có tới 60–70% phụ huynh gặp khó khăn tương tự trong việc sắp xếp người trông nom. Đáng lo ngại hơn, áp lực không chỉ dừng lại ở việc tìm người giữ trẻ, mà đáng sợ hơn là thiếu người định hướng, khiến khoảng thời gian vốn là cơ hội để tích lũy vốn sống rất dễ biến thành những ngày dài trôi qua vô định trong bốn bức tường.

Cạm bẫy giới ảo đến những hiểm họa hữu hình bủa vây trẻ nhỏ

Với những phụ huynh có con lớn, học cấp 2, cấp 3, họ lo ngại con ở nhà một mình có nhiều thời gian rảnh rỗi, dễ sa đà vào việc chơi game, dẫn đến nghiện game hoặc bị lôi kéo đi chơi với các bạn xấu. Với các phụ huynh có con nhỏ ở bậc tiểu học và mầm non, nếu để con ở nhà tự trông nhau, không có người lớn quản lý, giám sát thì rất dễ bị các tai nạn thương tích như điện giật, thương tích vì nghịch dại… Ở các vùng nông thôn thì tai nạn thương tích phổ biến nhất là đuối nước.

Theo số liệu từ UNICEF, khoảng 82% trẻ em Việt Nam từ 12–17 tuổi sử dụng Internet hằng ngày, và tần suất này tăng vọt trong những tuần nghỉ hè, kéo theo những cảnh báo liên tục từ các chuyên gia y tế về việc lạm dụng thiết bị điện tử làm tàn phá thị lực, gây rối loạn giấc ngủ và triệt tiêu kỹ năng giao tiếp xã hội. Đáng sợ hơn, ngay cả khi đứa trẻ ngồi ngoan trong phòng, nguy hiểm vẫn rình rập trên không gian mạng…

Bên cạnh những cạm bẫy vô hình từ thế giới ảo Internet, thì những hiểm họa tai nạn thương tích từ môi trường sông nước, hồ bơi, giao thông buộc cha mẹ phải luôn trong trạng thái "gồng mình" để bảo vệ con suốt kỳ nghỉ dài.

Theo thống kê, mùa hè vẫn luôn là mùa cao điểm của các tai nạn thương tích hữu hình với con số nhức nhối khoảng 2.000 trẻ em tử vong do đuối nước mỗi năm tại Việt Nam. Tâm lý chủ quan của người lớn chính là dung môi cho bi kịch, khi nhiều phụ huynh nghĩ nguy hiểm ở nơi xa xôi nhưng thực tế đại đa số tai nạn lại xảy ra ngay tại ao hồ gần nhà, hoặc trong chính không gian sống quen thuộc nơi người lớn vô tình buông lỏng cảnh giác.

Để mùa hè của trẻ trở nên ý nghĩa với những trải nghiệm đáng nhớ

Nỗi sợ con gặp tai nạn hay sa đà vào thế giới ảo vô tình đẩy nhiều gia đình vào hai thái cực ứng xử sai lầm: hoặc là nhồi nhét lịch trình biến mùa hè thành "học kỳ 3" với lịch học thêm dày đặc, hoặc là buông lỏng hoàn toàn để mặc trẻ tự bơi trong thế giới ảo. Cả hai cách tiếp cận tưởng chừng đối lập này thực chất lại dẫn đến cùng một hệ quả là tước đi cơ hội va chạm với đời sống thực, khiến trẻ thiếu hụt kỹ năng tự lập và khả năng tự chịu trách nhiệm với bản thân. Nhiều phụ huynh sau khi đi qua các mùa hè của con đã thừa nhận rằng, điều họ nuối tiếc nhất khi năm học mới bắt đầu không phải là con quên vài công thức toán, mà là ba tháng hè trôi qua sạch sẽ nhưng con không có nổi một ký ức hay trải nghiệm thực tế đáng nhớ nào. Đi sâu vào bản chất, mọi nỗi lo của cha mẹ đều chung một căn nguyên là trẻ có quá nhiều thời gian tự do, trong khi người lớn lại có quá ít quỹ thời gian để đồng hành.

Để khỏa lấp khoảng trống giám sát này, bên cạnh sự nỗ lực tự thân của mỗi gia đình trong việc thiết lập thời gian biểu, rất cần sự chung tay của các tổ chức đoàn thể xã hội thông qua việc mở cửa các nhà văn hóa, tổ chức sân chơi sinh hoạt hè an toàn tại địa phương. Một mùa hè thực sự ý nghĩa không được đo bằng số lượng kiến thức nhồi nhét vào đầu trẻ, mà phải được đo bằng việc đứa trẻ đó đã an toàn hơn thế nào, tự lập hơn ra sao và trưởng thành hơn bao nhiêu sau kỳ nghỉ.

Để con trẻ có những ngày hè thực sự an toàn và ý nghĩa, Ths. Nguyễn Phương Linh - Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý phát triển bền vững (MSD) chia sẻ , trẻ em được nghỉ hè, làm gì trong thời gian này luôn là việc mà các bậc cha mẹ phải đau đầu hoặc mất nhiều thời gian suy nghĩ, lập kế hoạch để tạo nên một mùa hè bổ ích, an toàn cho con. Nhiều gia đình luôn gặp khó khăn trong việc quản lý con cái vì con nghỉ nhưng bố mẹ vẫn phải đi làm, không thể ở nhà được. Mùa hè và kỳ nghỉ hè năm nào cũng có, là cha mẹ, phải luôn có trách nhiệm và có kế hoạch từ sớm để dành thời gian cho con trong mùa hè.

“Tôi luôn tâm niệm, thời gian chính là món quà quý giá nhất mà cha mẹ có thể dành cho con. Vào mùa hè, con ở nhà và có nhiều thời gian với gia đình thì đây là khoảng thời gian con cần được ưu tiên và cần được cha mẹ sắp xếp, phân công lập kế hoạch để được ở bên con nhiều hơn, đó cũng là cơ hội để gắn kết tình cảm gia đình”, bà Nguyễn Phương Linh nói.

Để mùa hè của con thực sự an toàn, và bổ ích, bà Linh gợi ý, cha mẹ và người chăm sóc trẻ có thể thực hiện một số hoạt động như: Quan tâm nhiều hơn đến hoạt động thể dục thể thao ngoài trời và trong nhà cho trẻ. Trẻ em rất cần vận động và hít thở không khí ngoài trời để phát triển thể chất, tinh thần; Cùng con xây dựng nề nếp và kế hoạch sinh hoạt, vui chơi trong dịp hè. Bố mẹ hãy nói chuyện với con và nghĩ về các sáng kiến, các hoạt động mà con có thể làm trong dịp hè, ví dụ, đọc sách, vẽ tranh, làm một số việc nhà theo độ tuổi, chơi các trò chơi trí tuệ…

Ngoài ra, cha mẹ cũng có thể cùng con lập một số dự án hay thử thách để con tìm hiểu và thực hiện trong dịp hè. Tuổi nhỏ, các con có thể tìm hiểu và quan sát về sự phát triển của cây xanh, cách phân loại và sắp xếp quần áo, đồ chơi của con trong nhà, các đồ vật an toàn và không an toàn. Lớn hơn, các con có thể cùng bố mẹ thực hiện nghiên cứu phân tích về các rủi ro, tai nạn thương tích, các rủi ro trên môi trường mạng, phòng tránh xâm hại trẻ em... để cả nhà cùng thảo luận. Cha mẹ hãy dành thời gian buổi tối sum vầy để cùng con xem lại các việc con đã làm và chơi trong ngày, cùng chơi những trò chơi gắn kết, trò chuyện với con để hiểu con hơn.

Bà Nguyễn Phương Linh đưa ra lời khuyên, dịp hè cũng là dịp ôn lại kiến thức và chuẩn bị cho năm học mới, cha mẹ nên giúp con tìm hiểu thêm những chủ đề mà con quan tâm hay học 1-2 kiến thức, kỹ năng mới để bảo vệ bản thân. Ở độ tuổi mầm non và tiểu học rất dễ gặp các tai nạn thương tích trong mùa hè như đuối nước, giật điện, té ngã…, do đó luôn cần có người lớn trông coi, chăm sóc để đảm bảo an toàn và kịp thời xử lý khi có các tình huống bất thường, nguy hiểm xảy ra.