Khám phá - Thể thao

Khám phá mặt nạ tóc giả trang trí cho xác ướp cổ đại Chancay

Mặt nạ độc đáo từ tóc thật và chu sa đỏ của người Chancay giúp hiểu rõ hơn về nghi lễ tang và nghệ thuật của nền văn minh tiền Inca Peru.

Người Chancay là một dân tộc tiền Inca, sinh sống dọc bờ biển miền trung Peru trong giai đoạn Hậu Trung kỳ (1000 đến 1450).

Một truyền thống phổ biến của người Chancay là bó xác, quấn thi thể người chết trong nhiều lớp vải, vật liệu thực vật và da động vật. Sau đó, bó xác này được chôn cùng với các vật phẩm tùy táng như công cụ, thực phẩm và tượng nhỏ.

Tuy nhiên, do thi thể thường được quấn ở tư thế bào thai, nên sau khi hoàn tất bó xác, không phải lúc nào cũng xác định rõ vị trí đầu ở đâu. Những chiếc mặt nạ này được các nhà nghiên cứu coi là dùng để trang trí và đánh dấu.

z2fttkuddosyljfmmpjtmu-2560-80.png
Chiếc mặt nạ độc đáo với tóc giả trang trí cho xác ướp của nền văn minh Chancay.

Theo Bảo tàng Nghệ thuật Walters tại Baltimore, nơi đang lưu giữ mặt nạ này, đôi khi người Chancay buộc thêm những "đầu giả" làm từ vải hoặc gỗ lên bó xác tang lễ để làm điểm tập trung cho việc tôn vinh tổ tiên.

Mặt nạ gỗ này, được trang trí bằng tóc người thật và một dải băng vải trên đầu, từng tô điểm cho một xác ướp vùng Andes cách đây tới một thiên niên kỷ.

Mặt nạ có kích thước gần bằng người thật, khoảng 30,5 x 20,3 cm. Mặt nạ tang lễ của người Chancay không nhằm mục đích tái hiện chân thực khuôn mặt, mà thường có các đặc điểm đơn giản hóa như mắt hình thoi, mũi tam giác và nụ cười nhỏ hình chữ U như trên mặt nạ này.

chancay-dreamy.jpg
Nền văn minh Chancay có trước thời Inca nhưng đã có tổ chức xã hội phức tạp với trình độ nghệ thuật phát triển cao.

Theo phân tích hiển vi do Bảo tàng Nghệ thuật Walters thực hiện năm 2017, bộ tóc giả gần như chắc chắn được làm từ tóc người thật.

Nghệ nhân Chancay đã sơn mặt nạ màu đỏ bằng chu sa, một chất độc có màu đỏ gạch, là dạng sunfua thủy ngân. Chu sa thường được sử dụng trong nghi lễ tang của vùng Andes và màu đỏ gắn liền với các nghi thức thanh tẩy và tưởng niệm.

Tuy nhiên, mặt nạ này có thể không được đặt bên ngoài bó xác, vì trên lớp chu sa còn lưu lại dấu vải hoa văn, có lẽ do được quấn thêm nhiều lớp vải nữa, theo Bảo tàng Nghệ thuật Walters.

Dù văn hóa Chancay không nổi tiếng như người Inca, nhưng các nghiên cứu gần đây về gốm sứ do người Chancay để lại và hình xăm trên các xác ước đã cho thấy đây là một xã hội phức tạp với trình độ nghệ thuật cao.

Những vật phẩm tâm linh độc đáo của người Chancay sống trước cả nền văn minh Inca.
Live Science/The Walters Art Museum
back to top