Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống bên lề Hội thảo Khoa học Quốc gia “Đổi mới giáo dục nghệ thuật ở Việt Nam: Phát triển năng lực sáng tạo, phát huy giá trị truyền thống và thích ứng chuyển đổi số”, Đại tá, nhạc sĩ, ThS Nguyễn Mai Kiên, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội cho hay, sự đa dạng của thị hiếu âm nhạc hiện nay là tín hiệu tích cực. Theo ông, việc những ca khúc về quê hương, đất nước, cách mạng được giới trẻ đón nhận cho thấy các tác phẩm chân thực, có giá trị nghệ thuật vẫn có khả năng chạm tới cảm xúc công chúng.
Nhạc yêu nước được đón nhận khi chạm đúng cảm xúc người trẻ
- Mỗi dịp Quốc khánh 2/9, những ca khúc về quê hương, đất nước, niềm tự hào dân tộc lại được giới trẻ đón nhận và lan tỏa mạnh mẽ. Nhìn lại sức hút của dòng nhạc này trong những ngày lễ lớn, đặc biệt qua dịp kỷ niệm A80 năm trước, ông lý giải thế nào về sự quan tâm của giới trẻ?
Thị hiếu âm nhạc ngày nay rất đa dạng, từ nhạc trẻ, nhạc quốc tế đến nhạc Việt Nam. Sự đa dạng này là tín hiệu rất tốt, giúp mỗi nghệ sĩ có thể tìm thấy thị trường và lượng khán giả của riêng mình.
Việc nhiều bạn trẻ tìm nghe các ca khúc về đề tài quê hương, đất nước hay cách mạng xuất phát từ chính nhu cầu khơi gợi niềm tự hào dân tộc và tình yêu với nơi mình đang sống. Các tác phẩm này đã chạm đúng vào thứ cảm xúc tiềm ẩn đó trong họ.
Tuy nhiên, để được công chúng đón nhận một cách tự nhiên, bản thân chất lượng tác phẩm phải thực sự tốt và chân thực. Trong nghệ thuật, tính nghệ thuật phải đi liền với sự giản dị, gần gũi thì mới đi vào lòng người. Nếu người sáng tác cố tình làm hơi quá đà hoặc gượng ép đề cao một vấn đề nào đó, tác phẩm sẽ dễ gây ra hiệu ứng ngược, khiến người nghe cảm thấy không tự nhiên.
- Vì sao những ca khúc kinh điển như Mười chín tháng Tám hay Tiến quân ca trải qua nhiều thời gian vẫn truyền cảm hứng, khiến người nghe cảm thấy vô cùng xúc động, thưa ông ?
Điều đó nằm ở giá trị nghệ thuật và sự tự nhiên của tác phẩm. Những ca khúc ấy đi vào lòng người bằng các ca từ rất chân thực, giản dị, bắt nguồn từ chính cảm xúc đời thường nhất chứ không mang tính hô khẩu hiệu hay giảng giải khô khan. Càng chân thật, tác phẩm càng có chiều sâu và sức sống bền bỉ theo thời gian.
AI có thể hoàn hảo về kỹ thuật nhưng chưa chạm tới chiều sâu cảm xúc
- Trong thời đại công nghệ số, AI có thể giả lập ca sĩ, tham gia sáng tác và thay thế nhiều khâu sản xuất. Theo ông, AI có thể thay thế bao nhiêu phần trăm con người trong lĩnh vực nghệ thuật và liệu có thể thay thế hoàn toàn hay không?
Với công nghệ mới hiện nay, AI hoàn toàn có thể thay thế được tất cả các khâu và mọi thứ trong quy trình sản xuất. AI có thể hoàn thiện tuyệt đối về mặt kỹ thuật và rất hoàn hảo để tạo ra một bài hát hoàn chỉnh khiến mọi người nghe đều yêu thích. Thậm chí, nó còn có thể chạm tới những nốt nhạc hoặc âm vực cực cao mà con người không thể thực hiện được.
Thế nhưng, nếu nói về mặt cảm xúc, AI chắc chắn không thể thay thế được con người. Khi nghe nhạc, con người không hoàn toàn chỉ nghe kỹ thuật thuần túy. Âm nhạc chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó gợi lên cảm xúc, kỷ niệm và tạo ra những dấu ấn chiều sâu trong tâm hồn người nghe.
Một bản nhạc do AI tạo ra có khi chỉ đem lại cảm giác hay một cách đơn thuần, chứ chưa thể gợi lên được những chiều sâu cảm xúc bên trong con người.
Nghệ sĩ có trách nhiệm lan tỏa tình yêu quê hương, đất nước
- Trong đào tạo âm nhạc hiện nay, nhà trường chú trọng đến dòng nhạc cách mạng và những tác phẩm viết về quê hương, đất nước thế nào, thưa ông?
Trong đào tạo, chúng tôi luôn đề cao tính nghệ thuật toàn diện, từ âm nhạc, lời ca cho đến kỹ thuật chuyên môn. Chúng tôi tập trung trang bị cho người học nền tảng kỹ thuật vững chắc và trình độ chuyên môn cao. Khi đã có nền tảng đó, mỗi học viên hay nghệ sĩ sẽ tự tìm ra cách thể hiện riêng để truyền tải trọn vẹn tư tưởng, ý đồ nghệ thuật của mình đến khán giả.
- Theo ông, nghệ sĩ, ca sĩ có trách nhiệm ra sao trong việc định hướng tư tưởng, văn hóa và khơi gợi cảm hứng yêu nước cho thế hệ trẻ?
Bản thân mỗi nghệ sĩ cũng là một công dân sống trên đất nước Việt Nam, trong họ vốn đã tiềm ẩn sẵn tình yêu quê hương, đất nước và con người. Điểm khác biệt là họ có tài năng và công cụ nghệ thuật để thể hiện những cảm xúc đó ra bên ngoài.
Vì là người của công chúng, khi nghệ sĩ cất lên tiếng nói hay thông điệp tích cực, họ sẽ dễ dàng tạo sự đồng cảm và lan tỏa rộng rãi.
Trách nhiệm của nghệ sĩ rất lớn khi họ thay mặt cộng đồng nói lên tiếng lòng chung. Các hội chuyên ngành hiện nay như Hội Nhạc sĩ Việt Nam hay Hội Âm nhạc Hà Nội cũng có những định hướng sáng tác rất rõ ràng. Thông qua các hoạt động tuyên truyền và định hướng đó, lực lượng nghệ sĩ sẽ phát huy tối đa vai trò của mình, góp phần nâng cao lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc trong nhân dân.
-Trân trọng cảm ơn ông vì những chia sẻ!
