Khám phá hài cốt 5.500 tuổi ở Siberia hé lộ về dịch hạch cổ đại

Tâm Anh (TH) 26/06/2026 12:14

Phân tích hài cốt 46 người từ Siberia cho thấy dịch hạch cổ đại đã ảnh hưởng đến các bộ lạc từ hơn 5.500 năm trước, mang đến hiểu biết mới về lịch sử bệnh dịch.

Khi kiểm tra, phân tích hài cốt của 46 người săn bắn hái lượm sống cách đây khoảng 5.500 năm được khai quật ở địa điểm gần hồ Baikal tại Siberia, các nhà nghiên cứu xác định được 18 trường hợp mắc bệnh dịch hạch. Những trường hợp mắc bệnh dịch hạch này lâu đời hơn 500 năm so với bệnh nhân mắc căn bệnh này từng được ghi nhận trước đó.

Các nhà khảo cổ học đã phát hiện những bộ hài cốt trên trong quá trình khai quật 4 nghĩa địa thời tiền sử xung quanh hồ Baikal suốt nhiều năm qua. Khu vực này rất quan trọng đối với nghiên cứu thời tiền sử bởi vì đây là nơi các bộ lạc săn bắn hái lượm chôn cất người chết qua nhiều thế hệ.

Trong một số ngôi mộ tập thể, nhiều trẻ em và thanh thiếu niên được chôn cất với những đặc điểm "bất thường".

Theo một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Nature, các chuyên gia cho biết đã có một khám phá mang tính lịch sử về những ngôi mộ thời tiền sử trên. Họ tiến hành kiểm tra, phân tích ADN của 46 bộ hài cốt được khai quật từ các địa điểm chôn cất có niên đại khoảng 5.500 năm qua đó phát hiện 18 thi hài có dấu vết bị nhiễm Yersinia pestis - vi khuẩn gây ra bệnh dịch hạch.

“Có bằng chứng phóng xạ carbon rất rõ ràng cho thấy sự kiện tử vong hàng loạt này diễn ra trong một khoảng thời gian rất ngắn. Vì vậy, tất cả những người này tử vong trong cùng một thời điểm”, tác giả chính của nghiên cứu, chuyên gia Ruairidh Macleod cho biết.

Trong số 46 bộ hài cốt 5.500 tuổi được khai quật ở Siberia, 18 người mắc bệnh dịch hạch. Ảnh: Vladimiri Bazaliiskii.

Sử dụng phương pháp carbon phóng xạ, nhóm nghiên cứu xác định được 2 đợt bùng phát bệnh dịch hạch ở khu vực này xảy ra cách nhau vài trăm năm.

Nhóm nghiên cứu cho biết thêm rằng, những người săn bắn hái lượm ở khu vực Siberia ngày nay đã nhiễm bệnh dịch hạch sau khi lột da và ăn thịt những con sóc đất khổng lồ (marmot) - loài gặm nhấm còn được gọi là "chuột núi". Những mặt dây chuyền làm từ răng của chúng cũng được tìm thấy trong các ngôi mộ. Do thời điểm đó trình độ y tế chưa phát triển nên những người mắc bệnh dịch hạch không thể điều trị hiệu quả dẫn tới nhiều trường hợp tử vong trong một thời gian ngắn.

Nghiên cứu mới cũng phát hiện hài cốt của một số trẻ em và người trưởng thành có mối quan hệ huyết thống về mặt di truyền. Đôi khi, các thành viên trong cùng gia đình được chôn cất cùng nhau. Điều này cho thấy sự thiếu hiểu biết về cách thức lây lan của dịch bệnh bởi vì các thành viên trong gia đình có thể đã bị nhiễm bệnh khi chăm sóc lẫn nhau.

Chủng dịch hạch gây ra cái chết của những người săn bắt hái lượm sống cách đây khoảng 5.500 năm khác với các chủng đã được nghiên cứu trước đây, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em.

Để hiểu rõ nguyên nhân, các nhà nghiên cứu đã trích xuất bộ gen từ răng của các bộ xương, qua đó phát hiện ra một siêu kháng nguyên, một loại độc tố vi khuẩn có thể gây ra các phản ứng miễn dịch nguy hiểm và cực đoan.

Bệnh dịch hạch là nguyên nhân gây ra một số đại dịch tồi tệ nhất trong lịch sử loài người với tốc độ lây lan nhanh và khả năng tử vong cao. Trong số này có đại dịch Cái chết đen bùng phát vào thế kỷ 14 đã cướp đi sinh mạng của khoảng 50 triệu người chỉ trong chưa đầy 10 năm. Từ khi đại dịch này bùng phát vào năm 1346 cho đến khi kết thúc vào năm 1353, gần 1/2 dân số châu Âu tử vong.