Khi nhắc đến người Neanderthal, hình ảnh quen thuộc trong tâm trí nhiều người thường là những sinh vật vượn người hoang dã, thô kệch và kém thông minh. Tuy nhiên, những định kiến này đang dần bị thay đổi nhờ các phát hiện khảo cổ học về những công cụ bằng pha lê đá được khai quật tại Pháp.

Năm 1924, tại di tích khảo cổ Abri Des Merveilles thuộc vùng Dordogne miền tây nam nước Pháp, các nhà khoa học từ Trường Nghiên cứu Tiền sử Mỹ (nay thuộc Đại học Harvard) dưới sự dẫn dắt của George MacCurdy đã tìm thấy kho báu gồm 7 công cụ bằng pha lê đá do người Neanderthal chế tác. Ngày nay, bộ sưu tập độc nhất vô nhị ấy đang được lưu giữ tại Bảo tàng Khảo cổ học Quốc gia Pháp.

Thông thường, người Neanderthal chế tác công cụ đá từ đá lửa (flint) hoặc đá phiến chert bởi chúng có đặc tính dễ nứt gãy thành các cạnh sắc bén. Thế nhưng, tại một số ít các địa điểm của người Neanderthal ở châu Âu, các nhà khoa học lại tìm thấy công cụ làm từ thạch anh vi tinh thể (hay còn gọi là pha lê đá), tạo ra những chiếc mũi nhọn và dụng cụ cạo trong suốt đến kinh ngạc.

Dựa trên phân tích địa tầng, các loại công cụ và sự hiện diện của một chiếc răng hàm Neanderthal, giới nghiên cứu ước tính những hiện vật này có niên đại từ 45.000 đến 80.000 năm trước. Các mảnh vụn pha lê nhỏ tìm thấy tại chỗ cũng chứng minh rằng những công cụ này được chế tác trực tiếp ngay tại hang động.

Vào thời điểm đó, do chưa tìm thấy nhiều bằng chứng về nghệ thuật đá, đồ tạo tác chạm khắc hay sắc tố của người Neanderthal, quan điểm chung cho rằng họ hoàn toàn thiếu đi cảm giác thẩm mỹ. Dẫu vậy, MacCurdy vẫn nhận định, người Neanderthal không hẳn là một nghệ sĩ theo nghĩa đen khắt khe, nhưng việc họ sở hữu con mắt thẩm mỹ tinh tế đối với hình dáng và màu sắc được thể hiện rõ qua sự chọn lọc có giới hạn đối với pha lê đá.

Được Bảo tàng Khảo cổ học Quốc gia Pháp vinh danh là "Hiện vật của tháng" vào tháng 9/2025, những kết luận tiên phong của MacCurdy về công cụ pha lê đá đã góp phần quan trọng thay đổi hoàn toàn cách nhìn nhận của nhân loại về người Neanderthal. Chúng không chỉ đơn thuần là những vật dụng phục vụ sinh tồn, mà còn là minh chứng sống động cho thấy những người anh em họ đã tuyệt chủng của chúng ta từng sở hữu một thế giới nội tâm phong phú, biết trân trọng cái đẹp và có tư duy thẩm mỹ đáng kinh ngạc từ hàng chục thiên niên kỷ trước.