Câu hỏi ấy từng được nhà tâm lý học John W. Pilley và cộng sự đặt ra với Chaser, một chú chó Border Collie sống tại Mỹ. Sau khoảng 3 năm huấn luyện chuyên sâu, Chaser đã học và ghi nhớ tên của 1.022 đồ vật, chủ yếu là những món đồ chơi có hình dạng và tên riêng khác nhau. Thành tích này được công bố trong một nghiên cứu trên tạp chí Behavioural Processes năm 2011.

Ảnh: yle

Điều đáng kinh ngạc không chỉ nằm ở con số 1.022. Các nhà nghiên cứu muốn biết Chaser có thực sự hiểu những từ ấy là tên của đồ vật, hay chỉ ghi nhớ một chuỗi âm thanh đi kèm với hành động “đi lấy”.

Để kiểm tra, họ kết hợp ngẫu nhiên tên đồ vật với những mệnh lệnh khác nhau. Chaser có thể phân biệt tên của đồ vật với hành động cần thực hiện. Nói cách khác, khi nghe tên một món đồ, chú chó hiểu đó là thứ cần được xác định, còn mệnh lệnh mới cho biết phải làm gì với nó.

Ảnh: autopista

Chaser còn thể hiện một khả năng thú vị khác: phân loại đồ vật. Sau khi học tên riêng của hàng nghìn món đồ, nó tiếp tục học những từ chung như “toy”, “ball” và “Frisbee”. Như vậy, một món đồ có thể đồng thời mang tên riêng và thuộc về một nhóm lớn hơn. Đây là kiểu quan hệ giữa từ ngữ và đồ vật phức tạp hơn nhiều so với việc đơn giản ghi nhớ một mệnh lệnh.

Đặc biệt, Chaser còn có thể sử dụng một dạng suy luận bằng loại trừ. Khi được đặt trước những đồ vật quen thuộc và một món đồ mới chưa từng được đặt tên, nó có thể suy ra rằng từ mới nhiều khả năng phải chỉ món đồ mới đó. Đây là một năng lực khiến các nhà nghiên cứu đặc biệt chú ý.

Ảnh: chien

Để đạt được kết quả này, Pilley không chỉ lặp đi lặp lại tên đồ vật. Việc huấn luyện kết hợp chỉ dẫn bằng lời, chơi đùa và củng cố tích cực. Trong những giai đoạn đầu, tên của một món đồ có thể được nhắc lại hàng chục lần trong mỗi buổi học. Sau đó, Chaser phải tìm món đồ giữa những vật đã quen thuộc khác.

Trong các phép thử mù được tiến hành nhiều lần, Chaser thường xác định đúng ít nhất 18 trong 20 món đồ được lựa chọn ngẫu nhiên. Các nhà nghiên cứu cho rằng Chaser đã hình thành một hệ thống liên kết giữa âm thanh, vật thể và ý nghĩa của từ.

Điều thú vị là giới hạn 1.022 không nhất thiết phản ánh giới hạn trí nhớ của Chaser. Nghiên cứu dừng lại sau khoảng ba năm, chủ yếu vì giới hạn về thời gian của con người, chứ không phải vì Chaser không thể học thêm.

Chaser vì thế trở thành một trường hợp đặc biệt trong nghiên cứu nhận thức động vật. Nó không chứng minh rằng chó “nói được tiếng người”, nhưng cho thấy bộ não của một loài động vật có thể tạo ra những mối liên hệ giữa từ ngữ, đồ vật, hành động và khái niệm phức tạp hơn chúng ta từng nghĩ.