Trong một tháng qua, dù hứng chịu các đợt không kích hàng ngày từ Mỹ và Israel, Iran vẫn cho thấy khả năng gây áp lực lên các nước láng giềng vùng Vịnh và đối phương bằng tên lửa, máy bay không người lái, đồng thời duy trì sự kiểm soát chặt chẽ nền kinh tế toàn cầu, chủ yếu thông qua các mối đe dọa, theo AP.

Lợi thế chiến lược lớn nhất của Iran

Năng lực kiểm soát lưu thông - dòng chảy dầu mỏ - qua eo biển Hormuz là lợi thế chiến lược lớn nhất của Iran. Thực tế, đây cũng là chiến thuật mà các lực lượng ủy nhiệm của Iran đã áp dụng suốt nhiều năm dưới sự chỉ đạo của nước này với vai trò là lãnh đạo của cái gọi là “Trục Kháng chiến”.

Việc siết chặt eo biển đang khiến giá dầu tăng vọt, thị trường chứng khoán lao dốc và giá nhiều mặt hàng thiết yếu leo thang, tạo áp lực lên Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Dù Iran đã đạt được một số thành công trong việc phong tỏa eo biển, nước này vẫn đối mặt với nhiều vấn đề nội tại mà Mỹ và Israel có thể khai thác nếu cuộc chiến kéo dài. Tuy nhiên, con đường dẫn đến chiến thắng của Iran vẫn khá đơn giản - chỉ cần tồn tại.

“Cộng hòa Hồi giáo Iran hiểu rằng họ không thể đánh bại Mỹ về mặt quân sự. Thay vào đó, mục tiêu của họ vừa đơn giản vừa mang tính chiến lược: Tồn tại đủ lâu để tuyên bố chiến thắng", chuyên gia an ninh Trung Đông Shukriya Bradost nhận định.

Eo biển Hormuz là thách thức lớn đối với Mỹ

Eo biển Hormuz, nơi 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu đi qua, giờ đây gần như vắng bóng tàu thuyền. Iran chỉ cho phép những chuyến hàng mà họ muốn đi qua và với mức giá do họ quyết định. Ngay cả khi gần như toàn bộ hải quân bị phá hủy, Iran vẫn có thể khống chế tuyến đường thủy này nhờ kho vũ khí tên lửa và máy bay không người lái được tích lũy qua nhiều thập kỷ.

Các quốc gia châu Á, khách hàng chính của dầu mỏ qua eo biển, đang chịu tác động nặng nề nhất - nhưng thị trường dầu mỏ mang tính toàn cầu, nên người tiêu dùng ở châu Âu và Mỹ cũng chứng kiến giá xăng tăng cao. Vì dầu mỏ là yếu tố then chốt của nền kinh tế thế giới, chi phí của nó ảnh hưởng đến sản xuất và vận chuyển nhiều loại hàng hóa nên không chỉ giá xăng mà giá nhiều mặt hàng khác cũng tăng.

Đây là tin xấu đối với Tổng thống Trump, bởi ông vốn đã gặp khó khăn trong việc chứng minh với người dân Mỹ rằng ông có thể giảm chi phí sinh hoạt trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026.

Kết thúc thế bế tắc này không hề dễ dàng. Một cách là đàm phán ngừng bắn. Ông chủ Nhà Trắng nói rằng các cuộc đàm phán đang tiến triển, song Iran phủ nhận.

Nếu thất bại, Mỹ và Israel sẽ phải quyết định liệu đã đạt được mục tiêu đủ lớn để rút khỏi cuộc chiến hoặc leo thang xung đột mạnh mẽ hơn để buộc Iran mở lại eo biển.

Tổng thống Trump đã ra lệnh điều thêm hàng nghìn lính dù và thủy quân lục chiến tới khu vực. Ông cũng đặt ra thời hạn mới - bị trì hoãn hai lần bị trước đó - là 20h (giờ miền Đông) ngày 6/4 để Iran mở lại eo biển. Nếu không, ông đe dọa sẽ bắt đầu ném bom các nhà máy điện tại Iran.

“Ông Trump vẫn ưu tiên chiến lược leo thang để giảm leo thang. Mỹ đang điều động thêm tàu chiến và binh sĩ tới khu vực và sẽ sẵn sàng để leo thang căng thẳng vào giữa tháng Tư”, nhóm tư vấn rủi ro Eurasia Group nhận định.

Trên thực tế, cho đến nay, Iran đã chứng tỏ được khả năng chống chịu trước các đòn tấn công dữ dội.

Iran duy trì khả năng gây hỗn loạn dù bị tấn công nặng nề

Tối 26/3, Tổng thống Trump cho biết Iran chỉ còn khoảng 9% kho tên lửa. Không thể xác minh độc lập con số này nhưng ngay cả khi chính xác, Tehran vẫn còn nhiều cách để gây rối loạn.

Dù lực lượng không quân gần như bị phá hủy và hệ thống phòng không suy yếu nhất, Iran vẫn duy trì mạng lưới căn cứ không quân và hải quân rộng lớn, nhiều căn cứ được xây dựng từ nhiều thập kỷ trước.

Gần đây, Iran còn xây dựng các căn cứ ngầm, cùng với các bệ phóng tên lửa ngụy trang thành xe tải thương mại, cho phép họ che giấu vị trí phóng cho đến phút chót. Việc liên tục di chuyển các bệ phóng di động giúp bảo vệ chúng khỏi các đợt không kích.

Chiến lược này, được gọi là “bắn rồi rút”, là phương thức chủ đạo của nhiều nhóm vũ trang, bao gồm cả lực lượng Houthi ở Yemen do Iran hậu thuẫn. Nhóm này từng làm gián đoạn vận tải quốc tế ở Biển Đỏ. Các lực lượng dân quân Shiite ở Iraq, cũng do Iran hậu thuẫn, đã sử dụng chiến thuật tương tự chống lại binh sĩ Mỹ tại đây. Cả hai lực lượng này đều tồn tại, thậm chí phát triển, dù liên tục bị tấn công.

Vị trí địa lý và địa hình của Iran cũng mang lại lợi thế cho nước này trong việc phòng thủ trước các cuộc tấn công.

Áp lực quân sự từ Mỹ có thể không mang lại hiệu quả như ông Trump mong muốn dù một số vấn đề nội tại vẫn âm ỉ trong đất nước Iran.

“Washington dường như tin rằng việc phô trương sức mạnh quân sự áp đảo sẽ buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán. Tuy nhiên, Mỹ không thể kỳ vọng đạt được trên bàn đàm phán những gì họ không thể giành được trên chiến trường”, Trung tâm Soufan có trụ sở tại New York bình luận.

>>> Mời độc giả xem thêm video: Mỹ - Iran sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài