Khám phá - Thể thao

Bí ẩn hai hộp sọ người cổ hơn 100.000 năm ở Trung Quốc

Được phát hiện tại di chỉ Linh Tỉnh, hai hộp sọ người cung cấp thêm bằng chứng về sự đa dạng của con người cổ ở Đông Á.

Tai nạn mỏ than mở ra cơ hội khảo cổ bất ngờ

Năm 2005, một sự cố ngập nước xảy ra tại mỏ than ở khu vực gần trấn Linh Tỉnh, thành phố Hứa Xương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Sự việc tưởng chừng chỉ là một tai nạn khai thác thông thường nhưng lại tạo ra thay đổi bất ngờ đối với hoạt động nghiên cứu khảo cổ tại địa phương.

Theo các tài liệu nghiên cứu, nước ngầm tại khu vực di chỉ Linh Tỉnh trước đó thường xuyên dâng cao, khiến những lớp trầm tích chứa di vật cổ bị ngập nước và gây khó khăn cho công tác khai quật. Sau sự cố ngập nước tại mỏ than vào tháng 4/2005, dòng nước suối trong khu vực đột ngột ngừng chảy, sau đó nước ngầm rút xuống, làm lộ ra những tầng địa chất nguyên sinh vốn bị che phủ.

Nhận thấy đây là cơ hội hiếm có để nghiên cứu các lớp trầm tích cổ, Viện Nghiên cứu Khảo cổ và Văn vật tỉnh Hà Nam đã xin phép cơ quan quản lý di sản, phối hợp với đơn vị văn vật thành phố Hứa Xương triển khai khai quật di chỉ Linh Tỉnh từ tháng 6/2005.

Địa điểm này từng được phát hiện từ năm 1965, khi các chuyên gia thuộc Viện Cổ sinh vật có xương sống và Cổ nhân loại học Trung Quốc thu thập được hóa thạch động vật, công cụ đá nhỏ và đá ghè đẽo trong lớp đất do người dân đào giếng đưa lên. Những phát hiện ban đầu cho thấy nơi đây có thể lưu giữ dấu tích hoạt động của con người từ thời tiền sử.

anh-chup-man-hinh-2026-11-2538.png
Hiện trường khai quật khảo cổ tại di chỉ Linh Tỉnh (Hứa Xương, Hà Nam, Trung Quốc). Ảnh: Viện Di tích Văn hóa và Khảo cổ học Hà Nam.

Hơn 30.000 hiện vật hé lộ đời sống tiền sử

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ phát hiện một lượng lớn di vật thuộc thời đại Đồ đá cũ. Chúng bao gồm công cụ đá, công cụ xương và hóa thạch động vật, với tổng số hơn 30.000 hiện vật theo thống kê ban đầu.

Các công cụ đá được chế tác từ nhiều loại nguyên liệu, chủ yếu là thạch anh mạch và đá lửa. Một số hiện vật có dấu vết ghè đẽo, tạo cạnh sắc để phục vụ hoạt động cắt, nạo và gia công vật liệu. Bên cạnh đó, những công cụ bằng xương cho thấy cư dân cổ tại đây không chỉ biết tận dụng đá mà còn có khả năng lựa chọn, xử lý xương động vật để chế tạo dụng cụ.

Hóa thạch động vật cũng cung cấp thông tin quan trọng về môi trường sống trong quá khứ. Các nhà nghiên cứu ghi nhận nhiều loài thú lớn từng sinh sống tại khu vực, giúp tái dựng phần nào cảnh quan tự nhiên và nguồn thức ăn của con người thời tiền sử.

Di chỉ Linh Tỉnh gồm nhiều lớp trầm tích thuộc các giai đoạn lịch sử khác nhau. Đặc biệt, tầng địa chất phía dưới cùng chứa nhiều di vật có niên đại hàng chục nghìn đến hơn 100.000 năm, trong khi tầng phía trên lưu giữ công cụ đá nhỏ và những dấu tích thuộc giai đoạn muộn hơn. Sự phân bố này giúp các nhà khảo cổ nghiên cứu quá trình thay đổi kỹ thuật chế tác công cụ qua các giai đoạn thời gian.

Phát hiện hộp sọ người cổ

Phát hiện quan trọng nhất tại Linh Tỉnh diễn ra ngày 17/12/2007. Khi khai quật hố thăm dò số 9 ở độ sâu khoảng 5 m, các nhà khảo cổ phát hiện một mảnh xương có hình dạng gần giống chiếc bát úp ngược. Quan sát kỹ, họ nhận thấy trên rìa xương xuất hiện những đường khớp đặc trưng của hộp sọ người.

Sau khi mở rộng khu vực khai quật, nhóm nghiên cứu thu được tổng cộng 16 mảnh xương sọ người cổ. Dù đã vỡ thành nhiều phần trước khi được chôn vùi, các mảnh xương vẫn bảo tồn tương đối tốt, không có dấu hiệu biến dạng nghiêm trọng.

Các chuyên gia tiến hành thu thập toàn bộ mẫu hóa thạch, gia cố và vận chuyển đến Viện Cổ sinh vật có xương sống và Cổ nhân loại học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc tại Bắc Kinh để làm sạch, phục hồi và nghiên cứu chuyên sâu.

Sau khi ghép nối, những mảnh xương tạo thành một hộp sọ người tương đối hoàn chỉnh. Đặc điểm nổi bật gồm gờ trên ổ mắt nhô rõ, vùng trán thấp và dẹt, phần xương chẩm nhô ra, thành xương sọ tương đối dày. Các đặc điểm này cho thấy cá thể được phát hiện có hình thái khác biệt so với người hiện đại.

Hóa thạch được xác định có niên đại khoảng 105.000–125.000 năm và được đặt tên là “Người Hứa Xương”. Đây là một trong những phát hiện quan trọng của ngành cổ nhân loại học Trung Quốc, bổ sung bằng chứng về sự đa dạng hình thái của con người tại Đông Á trong Kỷ Pleistocene muộn.

Hộp sọ thứ hai mở rộng hiểu biết về tiến hóa loài người

Nghiên cứu tại Linh Tỉnh không dừng lại ở phát hiện năm 2007. Tháng 4/2014, các nhà khảo cổ tiếp tục tìm thấy 27 mảnh hóa thạch hộp sọ người cổ tại tầng địa chất số 11. Những mảnh xương bao gồm phần xương chẩm, xương đỉnh, gờ trên ổ mắt, xương mặt và một số bộ phận nền sọ.

Sau quá trình phục hồi, mẫu hóa thạch này được gọi là hộp sọ Người Hứa Xương số 2. Hai hộp sọ được phát hiện ở vị trí tương đối gần nhau và thuộc cùng một tầng địa chất, tạo điều kiện để các nhà khoa học so sánh, kiểm chứng đặc điểm hình thái và quá trình tiến hóa.

Kết quả nghiên cứu sau cùng cho thấy Người Hứa Xương mang tổ hợp đặc điểm hình thái từng được ghi nhận ở một số nhóm người cổ tại Trung Quốc, đồng thời có những nét tương đồng với người Neanderthal ở châu Âu.

Nhóm nghiên cứu cho rằng những đặc điểm này phản ánh một nhánh người cổ có hình thái đặc biệt, chưa thể xếp hoàn toàn vào bất kỳ nhóm người cổ đã biết nào. Phát hiện góp phần làm rõ sự phức tạp trong lịch sử tiến hóa của con người tại Đông Á, đồng thời cung cấp thêm dữ liệu để nghiên cứu mối quan hệ giữa các nhóm người cổ ở những khu vực khác nhau.

back to top