Giữa vùng đất hoang sơ phía Nam dãy Ural, thuộc tỉnh Chelyabinsk của Nga, các nhà khảo cổ đã phát hiện một di tích đặc biệt khiến nhiều người liên tưởng đến Stonehenge. Đó là Arkaim, một khu định cư cổ có cấu trúc hình tròn độc đáo, được xây dựng cách đây khoảng 4.000 năm và thường được gọi bằng biệt danh “Stonehenge của Nga”.

Ảnh: commons.wikimedia

Arkaim được phát hiện vào năm 1987 khi các nhà khoa học tiến hành khảo sát khu vực trước một dự án xây dựng hồ chứa nước. Thay vì một vùng đất trống, họ tìm thấy dấu tích của một thành phố cổ với thiết kế quy hoạch đáng kinh ngạc. Khu định cư có hai vòng tường thành đồng tâm, các dãy nhà được bố trí hướng vào một quảng trường trung tâm, cùng hệ thống đường đi và kênh dẫn nước được xây dựng có chủ ý.

Ảnh: vektor-tv

Di tích này được cho là thuộc về nền văn hóa Sintashta, một nền văn hóa thời kỳ đồ đồng phát triển ở khu vực thảo nguyên Á – Âu khoảng thiên niên kỷ thứ hai trước Công nguyên. Người dân Arkaim được xem là những thợ luyện kim tài giỏi, đặc biệt nổi tiếng với kỹ thuật chế tạo đồng và sản xuất xe ngựa kéo – một công nghệ quan trọng trong lịch sử giao thông cổ đại.

Điều khiến Arkaim trở nên hấp dẫn không chỉ nằm ở tuổi đời mà còn ở kiến trúc phức tạp. Thành phố được xây dựng theo mô hình gần như hình tròn hoàn hảo, với các bức tường đất dày, lối vào được kiểm soát và hệ thống phòng ở có tính tổ chức cao. Một số nhà nghiên cứu cho rằng đây là một trong những ví dụ sớm nhất về quy hoạch đô thị tại vùng thảo nguyên Á - Âu.

Ảnh: commons.wikimedia

Tuy nhiên, Arkaim cũng trở thành trung tâm của nhiều giả thuyết gây tranh luận. Một số người cho rằng cách bố trí của thành phố có liên quan đến thiên văn học, với sự sắp xếp có thể phản ánh hiểu biết của cư dân cổ về Mặt Trời và các chu kỳ tự nhiên. Dù vậy, các nhà khảo cổ vẫn thận trọng và cho rằng cần thêm bằng chứng để khẳng định Arkaim là một “đài quan sát thiên văn” cổ đại.

Khoảng 200 năm sau khi được xây dựng, Arkaim dường như bị bỏ hoang một cách bí ẩn. Người dân rời đi, để lại những dấu tích về một xã hội có tổ chức cao nhưng chưa được hiểu rõ hoàn toàn. Ngày nay, địa điểm này trở thành một trong những khu khảo cổ quan trọng nhất nước Nga, thu hút các nhà nghiên cứu và du khách yêu thích lịch sử.

Arkaim không chỉ là một thành phố cổ bị chôn vùi dưới lớp đất thảo nguyên, mà còn là cánh cửa nhìn vào một thời kỳ khi con người bắt đầu xây dựng những cộng đồng phức tạp, làm chủ kim loại và khám phá mối liên hệ giữa đời sống, thiên nhiên và bầu trời.